Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.4K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Арын сатып ер болмас,
Ажарын сатып сері оңбас.
Ажарын сатып сері оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз қадірін, намысын, арын жоғалтып, арзан пайдаға сатса, шын мәніндегі ер де, сері д...
Кеңге кең дүние,
Тарға тар дүние.
Тарға тар дүние.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — кең адамға дүние кең көрінеді, ал тар пейілді, қысылған, ойы тар адамғ...
Жылағанды сұрама,
Күлгенді сұра.
Жылағанның мұңы бар,
Күлгеннің сыры бар.
Күлгенді сұра.
Жылағанның мұңы бар,
Күлгеннің сыры бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы көрініске ғана қарап бағаламауды үйретеді. Жылаған адамнан «неге жыладың?»...
Жол қуған қазынаға жолығады,
Сөз қуған пәлеге жолығады.
Сөз қуған пәлеге жолығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қай бағытты қуғанына қарай өмірде соған сәйкес нәтиже көретінін айтады. Жақсылықтың...
Өзі қаңбақ болсын,
Онда қандай салмақ болсын?
Онда қандай салмақ болсын?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойында тұрақтылық, салмақтылық, ішкі береке болмаса, оның сөзі де, ісі де өтімсіз б...
Адам - керуен, өмір - жол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өмірінің өткінші екенін және тіршіліктің үнемі қозғалыста болатынын білдіреді. Тура...
Қой аузынан шөп алмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өте жуас, момын, ешкімге зияны жоқ, тыныш мінезді адамды сипаттайды. Тура мағынасында қой...
Ер жігіт - елінің ұлы,
намысының құлы.
намысының құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің ең үлкен міндеті — өз елін қадірлеу, халқы үшін жауапкершілік сезіну екенін а...
Жалғыз қаздың үні шықпас,
Жалғыз қыздың мұңы шықпас.
Жалғыз қыздың мұңы шықпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалғыз адамның даусы да, қайғысы да көпке жетпей, еленбей қалатынын білдіреді. Тура мағын...
Ет тәттілігін қойса,
Мен ұрлығымды қояр едім.
Мен ұрлығымды қояр едім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға еттің дәмі қатты ұнайды, сол сияқты ұры да өз ісін тоқтатқысы к...
Сүйек тамыр сүйенісіп күн көрер,
Ауыз тамыр айтысып, ақысын алар.
Ауыз тамыр айтысып, ақысын алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тіршілігіне қажет екі түрлі байланысты салыстырады. «Сүйек тамыр» — туыстық, жақы...
Жол білмеген адастырады,
Жөн білмеген шатастырады.
Жөн білмеген шатастырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жолды білмеген адам бағыттан адасады, ал жөн-жосықты, дұрыс тәртіпті б...
Әкеңде жоқ арғымақ,
шешеңде жоқ арғымақ,
сен қайдан шықтың
тіке жардан қарғымақ?
шешеңде жоқ арғымақ,
сен қайдан шықтың
тіке жардан қарғымақ?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шыққан тегі мен болмысын, әсіресе орынсыз мақтан мен өзін өзгеден жоғары қоюды әж...
Ит - опа, қатын - жапа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің үйге опа, яғни пайдасы бар, ал қатыннан жапа келеді деген көне т...
Жігітті шешенсінген дауда сына,
Есерді батырсынған жауда сына.
Есерді батырсынған жауда сына.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы сөзіне емес, нақты ісіне қарап бағалау керек екенін айтады. Біреу шешенсіп,...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.