Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
270
Орташа
Сұрыптау:
Тоғыз жолдың торабы сайрақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тоғыз жолдың түйіскен жері, яғни көп жол тоғысқан орын. Астарлы мағына...
Екі жақсы қосылса,
Бірін-бірі қиыспайды.
Екі жаман қосылса,
Кең дүниеге сыйыспайды.
Бірін-бірі қиыспайды.
Екі жаман қосылса,
Кең дүниеге сыйыспайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдардың мінезі мен ниетінің бір-біріне қалай әсер ететінін айтады. Екі жақсы адам қосы...
Санасызға сан айтсаң да, опасы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы, пайымы жоқ адамға қанша рет санап, дәлелдеп айтсаң да, одан пай...
Тырнақ астынан кір іздеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің ісінен, сөзінен немесе мінезінен әйтеуір мін табуға, қасақана кінә іздеуге құмар...
Бауыры жыртық жылауға келеді,
Бауыры бүтін сынауға келеді.
Бауыры бүтін сынауға келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жағдайы мен көңіл күйіне қарай әрекеті де әртүрлі болатынын білдіреді. Тура мағын...
Ас үстінен аттама,
Астан үлкен емессің.
Астан үлкен емессің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды асқа құрметпен қарауға шақырады. Тура мағынасы — дастарқан үстінен аттама, яғни та...
Тәрбие - тәртіптің құлы,
Тәртіпті - елдің құлы.
Тәртіпті - елдің құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда тәрбиенің адамды дұрыс жолға салатыны айтылады. Тәрбиелі адам өз мінезін тежей алады, е...
Иттің иесі болса, бөрінің тәңірі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, иттің қожайыны бар, ал бөрінің, яғни қасқырдың, өзінен жоғары к...
Бүйректен сирақ шығарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоқ, ол ауыспалы мәнде айтылады. «Бүйректен сирақ шығару» — бір нәрсені...
Қырық кісі бір жақ,
Қыңыр кісі бір жақ.
Қыңыр кісі бір жақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қырық адам бір бағытта тұрса да, қыңыр, айтқанға көнбейтін бір адам бә...
Адам болар бала алысқа қарайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы, саналы болып өсетін бала өзіне алдағы өмірді ерте ойлап, алысқа...
Ел мақтаған жігітті қыз жақтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің жақсы атаған, абыройлы деп таныған жігітіне басқа жұрт та құрметпен қарайтынын білд...
Өнерлі адам қор болмас
Дос-жаранға зар болмас.
Дос-жаранға зар болмас.
**Негізгі мағынасы** Өнері, қабілеті бар адам өмірде төмендеп қалмайды, ешкімге телміріп, қолқа салуға мәжбүр болмайды....
Шығысы жаман қамысты,
Су ішінен өрт шалар.
Пейілі жаман адамды,
Түйе үстінен ит қабар.
Су ішінен өрт шалар.
Пейілі жаман адамды,
Түйе үстінен ит қабар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман пейіл мен теріс мінездің түбі жақсылыққа апармайтынын айтады. Тура мағынасында, өз...
Жер астынан жік шықты,
Екі құлағы тік шықты.
Екі құлағы тік шықты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кенеттен болған, күтпеген жерден шыққан келеңсіз жағдайды білдіреді. Тура мағынасында жер...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.