Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Адамның құлқы түзелмей,
Құлпы түзелмейді.
Құлпы түзелмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы көрінісі мен ішкі мінезі тығыз байланысты екенін айтады. «Құлқы» — адамның...
Ерлік білекте емес, жүректе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал нағыз ерлік адамның бұлшық ет күшімен емес, ішкі рухымен өлшенетінін білдіреді. Тура мағы...
Адам болар бала алысқа қарайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы, саналы болып өсетін бала өзіне алдағы өмірді ерте ойлап, алысқа...
Мысық тілеу.
**Негізгі мағынасы** «Мысық тілеу» — біреудің ішінен жақсы көрінгенмен, шын мәнінде жамандық ойлау, екіжүзді ниет таныт...
Ит арбаның астында жатып «сүйредім» дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз еңбегі жоқ, бірақ істің шын ауыртпалығын көтергендей болып сөйлейтін адамды әжуалайды....
Достың санына қарама, жанына қара.
**Негізгі мағынасы** Мақалдың тура мағынасы — досыңның қанша екенін санама, ең бастысы оның ішкі ниеті мен шынайы жанашы...
Жарлы болсаң да, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей, тұрмысы төмен болсаң да, ар-намысыңды, адамдық қасиетіңді жоғал...
Байтал шауып бәйге алмас.
**Негізгі мағынасы** Байтал шауып бәйге алмас деген мақалдың тура мағынасы — жүйрікке жатпайтын байталдың үлкен жарыста...
Бай байыған сайын қалтырайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: байлығы көбейген адам байлығын жоғалтып аламын деп қорқып, абайлап, кей...
Ақынның тілі қылыштан өткір,
Қылдан нәзік.
Қылдан нәзік.
**Негізгі мағынасы** Ақынның сөзі жай айтылған дыбыс емес, оның әрбір ойы елді ойландырып, жүрекке тікелей әсер етеді. М...
Сырты бүтін, іші түтін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның немесе заттың сыртқы көрінісі әдемі, жинақы болғанымен, ішкі жағдайы нашар, мазмұ...
Өнерлі адам қор болмас
Дос-жаранға зар болмас.
Дос-жаранға зар болмас.
**Негізгі мағынасы** Өнері, қабілеті бар адам өмірде төмендеп қалмайды, ешкімге телміріп, қолқа салуға мәжбүр болмайды....
Қырық кісі бір жақ,
Қыңыр кісі бір жақ.
Қыңыр кісі бір жақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қырық адам бір бағытта тұрса да, қыңыр, айтқанға көнбейтін бір адам бә...
Жаманнан жақсы туса да,
Жақсыдан жаман туса да,
Тартпай қоймас негізге.
Жақсыдан жаман туса да,
Тартпай қоймас негізге.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның туа біткен қасиеті мен тәрбиенің, ортаның ықпалын білдіреді. Жаман адамнан жақсы...
Көз - бұлақ, көңіл - сынап.
Күнім - базар, түнім - түс.
Күнім - базар, түнім - түс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі әлемін терең суреттейді. «Көз — бұлақ» дегені — көзден тоқтаусыз сезім, ой,...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.