Әдепсіз өскен адамнан
Тәртіппен өскен тал артық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: әдепсіз болып өскен адамнан тәртіппен, күтіммен өсірілген тал жақсырақ деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы: адамның қадірі сыртқы түрімен емес, тәрбиесімен, мінезімен, әдеп-инабатымен өлшенеді. Тәрбиесіз, өресіз адам қоғамға пайдасынан гөрі зиян келтіреді, ал тәртіп көрген кішкентай ағаштың өзі күтіп-бапталса, өсіп-өнуге бейім болады. Демек, адам баласының ең басты байлығы — тәрбие.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тал» — жас, әлсіз, бірақ дұрыс күтім болса өсіп кететін тіршілік иесі. Ол тәрбие көрген баланың бейнесін аңғартады. Ал «әдепсіз өскен адам» — бала күнінен жөн-жосық, сыпайылық, жауапкершілік үйренбеген жанның көрінісі. Яғни талдың өзі тәртіппен өссе бағалы, ал адам әдепсіз болса, оның өмірдегі орны төмендейді деген салыстыру берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бала тәрбиесіне, мектеп пен отбасының рөліне байланысты жиі айтылады. Мысалы, ата-ана баласына кішкентайынан үлкенді сыйлау, сөзді бөлмеу, жауапкершілікке үйрену керегін үйретсе, кейін ол елге сыйлы азамат болады. Ал тәрбиесіз қалған бала ержеткенде де көп қиындық тудырады. Сондықтан мақал тәрбие мен әдептің өмірлік маңызын ескертеді.
Tártippen ósken tal artyq.