Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Ер жігіт - елінің ұлы,
намысының құлы.
намысының құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің ең үлкен міндеті — өз елін қадірлеу, халқы үшін жауапкершілік сезіну екенін а...
Сиыр сипағанды білмейді,
Жаман сыйлағанды білмейді.
Жаман сыйлағанды білмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сиырды қанша сипап, жақсы қарасаң да, ол адамның ізетіне жауап беріп,...
Жылағанды сұрама,
Күлгенді сұра.
Жылағанның мұңы бар,
Күлгеннің сыры бар.
Күлгенді сұра.
Жылағанның мұңы бар,
Күлгеннің сыры бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы көрініске ғана қарап бағаламауды үйретеді. Жылаған адамнан «неге жыладың?»...
Ер күйігінен жер күйігі жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның күйігін жердің күйігінен ауыр қою. Астарлы мағынасы — ер-азама...
Сөздің ақыры - адамның ақылы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз адамның ішкі дүниесін, ой-өрісін, парасатын танытады дегенді білдіреді. Адам сөйлеге...
Молда өзін бір алдайды,
Өзгені екі алдайды.
Өзгені екі алдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалған діндарлықты, екіжүзділікті әшкерелейді. Тура мағынасында молда біреуді алдаса, алд...
Хан екі айтса, қадірі кетеді,
Қараша екі айтса, ары кетеді.
Қараша екі айтса, ары кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік иесі мен қарапайым адамның сөзі бірдей таразыға түспейтінін аңғартады. Хан, төре си...
Айды етегіңмен жаба алмайсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шындықты, табиғи нәрсені немесе өте үлкен құбылысты жасыра алмайтынын білдіреді....
Пейіліңе қарай - пейішің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі ниеті мен көңіл күйі өміріне тікелей әсер ететінін айтады. Яғни пейілі кең,...
Арық атқа қамшы жау,
Жыртық үйге тамшы жау.
Жыртық үйге тамшы жау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: арық атқа қамшы тисе, оның халі одан сайын нашарлайды; жыртық үйге тамш...
Өзі жақсы кісіге бір кісілік орын бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір жақсы адамға бір орын табылады деген ой. Астарлы мағынасы — адам ж...
Адам - керуен, өмір - жол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өмірінің өткінші екенін және тіршіліктің үнемі қозғалыста болатынын білдіреді. Тура...
Түрі игіден түңілме.
**Негізгі мағынасы** «Түрі игіден түңілме» деген мақал сыртқы келбетке, алғашқы әсерге қарап адамнан бірден безінбе дег...
Тоқпағы күшті болса,
Киіз қазық жерге кірер.
Тоқалы күшті болса,
Бәйбіше байдан безер.
Киіз қазық жерге кірер.
Тоқалы күшті болса,
Бәйбіше байдан безер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тоқпақтың күші артса, киізден жасалған қазықтың өзі жерге мықтап кіред...
Қарыстан сүйем жақын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірінде тым үлкен айырма емес, аз ғана жақсылықтың, аз ғана ілгерілеудің өзі маң...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.