Әдепсіз аяқ боқ басар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Әдепсіз, тәрбиесіз адам өз ісінің де, жүрген жолының да берекесін кетіреді деген ой айтылады. Мақалдың тура мағынасы — аяқпен боқ басу, яғни кір-қоқысқа ұрыну. Астарлы мағынасы — мәдениеті жоқ, ойланбай сөйлеп, орынсыз әрекет ететін адам көбіне қиындыққа, ұятқа, келеңсіздікке өзі тап болады. Әдеп пен тәртіп жоқ жерде абырой да, сенім де азаяды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аяқ» — адамның жүрісі, іс-әрекеті, өмір жолы; «боқ» — лас, жиіркенішті нәрсе, яғни жаман іске, ыңғайсыз жағдайға теңеу. «Басар» сөзі сол лас нәрсеге міндетті түрде ұрынатынын меңзейді. Бұл образ арқылы халық әдепсіздіктің соңы сәтсіздік пен масқараға апаратынын өте өткір жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал дөрекі сөйлеп, жұрттың сөзін бөлетін, қоғамдық жерде тәртіп сақтамайтын адамға байланысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер әріптестерін сыйламай, ашуға беріліп сөйлеп, кейін өз беделінен айырылса, оған осы мақал орынды. Яғни әдептілік — адамды ұяттан да, қателіктен де сақтайды.