Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Өлдің, Мамай - қор болдың.
**Негізгі мағынасы** «Өлдің, Мамай — қор болдың» деген мақал адамның тірі кезінде қадірін білмей, өлген соң да абыройын...
Құлаққа ұрған танадай.
**Негізгі мағынасы** Құлаққа ұрған танадай деген тіркес мүлде қозғалыссыз, селт етпей тұрған күйді білдіреді. Тура мағын...
Тіл - елшінің қылышы.
**Негізгі мағынасы** «Тіл - елшінің қылышы» деген мақал сөздің елшілік ісіндегі ең күшті құрал екенін білдіреді. Тура м...
Көңілдегі көрікті ойдың
Ауыздан шыққанда өңі қашады.
Ауыздан шыққанда өңі қашады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішіндегі әдемі, әсерлі ой кейде ауызға шыққанда сол қалпын жоғалтып алатынын білд...
Сөз қадірін білмеген,
Өз қадірін білмейді.
Өз қадірін білмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің құнын түсінбеген адам өз беделін де, адамдық салмағын да дұрыс бағалай алмайтынын...
Қанша шешен болса да,
Дауға салма малсызды.
Дауға салма малсызды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сөзге жүйрік, шешен адам болса да, малы жоқ, дәулеті жоқ кісіні даулы...
Ақыл арымас, алтын шірімес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылдың да, асылдың да шынайы құнын жоғалтпайтынын білдіреді. Ақыл адамға өмір бойы қызме...
Аюға бас үйреткен - таяқ,
Молдаға намаз үйреткен - тамақ.
Молдаға намаз үйреткен - тамақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуді белгілі бір іске көндіру не үйрету үшін тек сөз жеткіліксіз, кейде күш, ынта неме...
Әлін білмеген әлек.
**Негізгі мағынасы** Әлін білмеген әлек — адамның өз шамасын, күш-қуатын, мүмкіндігін дұрыс бағаламай, қолынан келмейтін...
Қарға қарғаның көзін шұқымайды.
**Негізгі мағынасы** Қарға қарғаның көзін шұқымайды деген мақалдың тура мағынасы — бір тектес құстар бір-біріне әдейі зи...
Бір оқты бұлан көтереді,
Екі оқты құлан көтереді.
Екі оқты құлан көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы аңға атылған оқтың салмағы мен әсерін бейнелейді: бұлан бір оққа шыдаса,...
Арбаға тоқпақ көргенді жекпе,
Соқпақ көргенді жек.
Соқпақ көргенді жек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арбаға тоқпақ тигенін емес, ұзақ жолдың соқпағын көргенін жек деген иш...
Ақымақ ішкен-жегенін айтады,
Ақылды көрген-білгенін айтады.
Ақылды көрген-білгенін айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезіндегі екі түрлі қасиетті салыстырады. Ақымақ адам көбіне өз басынан өткен ұсақ...
Күштінің арты диірмен тартады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күші бар, қуатты адам диірменді де тарта алады, яғни ауыр жұмысты атқ...
Аузынан сөзі, қойнынан бөзі түскен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы кескіні мен ішкі жағдайына қарап сипаттайды. Тура мағынасында: аузына сөзі...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.