Әдепті бала - арлы бала,
Әдепсіз бала - сорлы бала.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әдеп пен тәрбиенің адам өміріндегі орнын айтады. Әдепті бала — үлкенді сыйлап, кішіге қамқор болып, өз ісі мен сөзін ойланып айтатын, ар-ұятты жоғары қоятын бала. Сондықтан ондай бала сый-құрметке ие болады. Ал әдепсіз бала — тәртібі жоқ, орынсыз сөйлеп, өзгені ренжітетін, өзін де, айналасын да қиын күйге түсіретін жан. «Сорлы» сөзі мұнда аянышты, халі мүшкіл деген астарлы мағынада қолданылған.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «арлы» сөзі — тек таза мінез емес, намысты, ұятты, адамгершілігі биік тұлғаның бейнесі. Ал «сорлы» — әдепсіздіктің салдары ауыр болатынын көрсететін көркем қарсы қою. Яғни, бала мінезі оның болашағын айқындайды: әдеп бар жерде абырой бар, әдеп жоқ жерде қадір де төмендейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Мысалы, мектепте мұғалімнің сөзін бөлмей тыңдап, сыныптастарын сыйлайтын оқушы жұртқа үлгілі болады. Ал дөрекі сөйлеп, тәртіп бұзған бала достарынан да, ұстазынан да қолдау аз алады. Сондықтан әдеп — табысты өмірдің де, жақсы тәрбиенің де бастауы.
Ádepsiz bala - sorly bala.