Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Ерінбеген арыстанның аузындағыны алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — еңбектеніп, талмай әрекет еткен адам ғана мақсатына жетеді деген ой…
Кайғылының қайғысын,
Қабағынан білерсің.
Жарлы мен бай кісіні,
Тамағынан білерсің.
Қабағынан білерсің.
Жарлы мен бай кісіні,
Тамағынан білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы белгісінен тануға болатынын айтады. Қайғылы адамның ішкі мұңын қабағы түсіңкі…
Қыры кеткеннің иті қырын жүгіреді.
Негізгі мағынасы Қыры кеткеннің иті қырын жүгіреді деген мақал адамның бағы қайтқанда, жолы болмай, ісі оңға баспай…
Түлкі өз құйрығын куәлікке тартады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз пайдасына қарай сөзді бұрып, өз ісін өзі ақтауға тырысатынын білдіреді. Тура…
Халықтан ұял , Құдайдан қорық .
Негізгі мағынасы «Халықтан ұял, Құдайдан қорық» деген мақал адамды ар-ұятпен өмір сүруге шақырады. Мұндағы тура…
Ескісіз жаңа болмас,
Жамансыз жақсы болмас.
Жамансыз жақсы болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде жаңа нәрсенің бәрі ескінің жалғасы екенін білдіреді. Яғни, бүгінгі жақсы, жаңа…
Келсем өз аяғым,
кетсем өз аяғым.
кетсем өз аяғым.
Негізгі мағынасы «Келсем өз аяғым, кетсем өз аяғым» деген мақал адамның бір іске өз еркімен келіп, өз қалауымен…
Түйе бауырынан тоңады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, түйе өз бауырынан, яғни ең жақын жерінен тоңады дегенге келеді…
Дауды шешен бітірмейді, шебер бітіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің өзі ғана дауды тоқтатпайтынын, ал істің жөнін білетін, тәжірибелі адам ғана жанжалды…
Қылдан қиқым іздеген.
Негізгі мағынасы «Қылдан қиқым іздеген» деген тіркес адамның өте ұсақ-түйекке дейін үңіліп, жоқтан бар іздейтінін…
Жалқаудың арбасы зар жылайды.
Негізгі мағынасы Жалқаудың арбасы зар жылайды деген мақал адам еңбектен қашса, ісі оңбайтынын білдіреді. Мұндағы тура…
Қайырсыз сұңқардан қайырлы тұрымтай артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: сұңқар — қыран құс, ал тұрымтай — одан әлдеқайда кіші құс. Бірақ үлкен…
Ботасын алма біреудің,
Өз тайлағың кетеді.
Өз тайлағың кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің өзінде барын қызғанып, тартып алуға әуестенбе деген ойды білдіреді. Тура…
Қасқырдан сая іздегенше, арыстаннан пана ізде.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әлсіз, опасыз не қауіп төндіретін қасқырдан қорған іздегеннен гөрі, күшті…
Алаша тұқымын танытпас,
Жүк көтеріп жарытпас.
Жүк көтеріп жарытпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның шыққан тегі мен болмысын істі қалай атқаратынынан тануға болатынын білдіреді. «Алаша…
Мақтаншақ өз дамбалын былғайды.
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы: адам өз дамбалын өзі былғайды, яғни кірлетеді. Астарлы мағынасы: мақтаншақ…
Өтірікші өз сөзіне сенбейді.
Негізгі мағынасы Өтірік айтқан адам бір рет алдаса, кейін өз сөзіне де күмәнмен қарайды. Себебі өтіріктің ізі тез…
Аш ит тапқанын асай береді:
Иесінің түйесі ме,
Тажалдың иесі ме, бәрі бір.
Иесінің түйесі ме,
Тажалдың иесі ме, бәрі бір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аштық қысқан жанның қолына не түссе, соны талғамай пайдалана беретінін білдіреді. Тура…
Айыбы бардың тізесі қалтырайды,
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — айыбы, кінәсі бар адамның өзін сенімсіз сезініп, қорқақтап, жүрегі…
Жуан ағаштың жаңқасы мол.
Негізгі мағынасы «Жуан ағаштың жаңқасы мол» деген мақалдың тура мағынасы — жуан, ірі ағашты жарғанда немесе жонғанда…
Үре білмеген ит үйіне ұры келтірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үре алмайтын ит үйді қорғай алмайды, сондықтан ұрыға тосқауыл бола…
Бір қап жел едік,
«Пыс» еттік те, басылдық.
«Пыс» еттік те, басылдық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен істің шамадан тыс дабыраға, бос кеудеге салынып, ақыры тез басылып қалатынын…
Тұздық ішкен теке көзденіп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тұздық ішкен текенің көзі жасаурап, көзінен су ағады. Астарлы мағынасы…
Жаманды көрсең, қаша жүр,
Қаша жүрсең, амансың.
Қаша жүрсең, амансың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман адамнан, зиянды мінезден, қауіпті ортадан аулақ жүру керек дегенді білдіреді. Тура…
Кішіні алдап үйренген,
Үлкенге де ауыз салады.
Үлкенге де ауыз салады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы жаман әдеттің бірден пайда болмайтынын, ол әуелі кішкентайдан басталып, кейін…
«Илла, біллә» - арамның анты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жалған, екіжүзді, арам ниетті адамның сөзіне сенбе дегенді білдіреді. Тура мағынасында…
Аса жаман болмасаң,
Аса жарлы болмассың.
Аса жарлы болмассың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам тым жаман, тым теріс, ешбір іске жарамсыз болып кетпесе, өмірде мүлде…
Желген атқа жел жаңғырық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік ат желе жортып, екпіндеп шапқанда, оның қозғалысы мен дүбірі желмен…
Шынға жерік - сырға берік.
Негізгі мағынасы Бұл мақал шындықты сүйетін, тура сөзді қадірлейтін адам уәдеге де, сенімге де берік болатынын…
Жамандауға шебер болғанша,
Мамандауға шебер бол.
Мамандауға шебер бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды біреудің мінін теріп, жаман сөз айтуға емес, пайдалы іс істеп, өз ісінің маманы…
Ісі білмес, кісі білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: істің сырын толық білмейтін адам бірден дұрыс қорытынды жасай алмайды, оны…
Жындыға талқан да бір шалқан да бір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал есі дұрыс емес, жөнді ойламайтын адамға айтылған. Тура мағынасында оның көз алдында талқан…
Өзімдікі деген басын ұстайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам өзінікін қатты қимай, оны қорғап, бас-көз болып ұстайды. Астарлы…
Шелді көзден шет жүр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сақ болуға, күмәнді, зиянды, пайдасыз нәрседен аулақ жүруге шақырады. Тура…
Мұңайғанда мұң бар,
Жымиғанда сыр бар.
Жымиғанда сыр бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі күйі бет-жүзінен, мінезінен байқалатынын білдіреді. Тура мағынада мұңайған…
Қой алты күн аштыққа шыдайды.
Негізгі мағынасы Қой алты күнге дейін аштыққа шыдай алады деген сөз — малдың төзімді, сабырлы екенін білдіреді. Тура…
Көп сөйлеген не жолдасынан,
Не құрдасынан айырылады.
Не құрдасынан айырылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді көпіртіп, орынсыз көп сөйлеудің зиянын ескертеді. Адам артық сөйлесе, біреудің…
Жақсы аттан жығылса,
Жаман адам табалар.
Жаман адам табалар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік, жақсы ат сүрініп немесе жығылып қалса, жұртқа бір сәт әлсіз…
Айқайы көптің айтары жоқ.
Негізгі мағынасы Айқайы көптің айтары жоқ деген мақал көп сөйлеп, даурығып жүрген адамның сөзі салмақсыз болатынын…
Түлкі бөрінің тілегін тілейді.
Негізгі мағынасы Түлкі бөрінің тілегін тілейді деген мақалдың тура мағынасы — түлкі қасқырдың амандығын, тілегін тілеп…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.