Ұлың тентек болса да, зор болсын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — баланың мінезі бірден жақсы болмаса да, өсіп-жетіліп, елге сөзі өтетін, беделді азамат болса екен деген тілек. Астарлы мағынасы — ата-ана үшін баланың ең бастысы тәртіптілігі ғана емес, оның өмірде өз орнын тауып, намысты, қайратты, биік дәрежеге жетуі. «Тентек» сөзі мұнда баланың алабұртқан, ширақ, бағынуы қиын мінезін білдіреді; ал «зор болсын» дегені — жамандық емес, үлкен тұлға, ықпалды адам болсын деген ниет.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ұл» — ұрпақ, жалғастық, әулеттің үміті. «Тентек» — жас баланың мінезіндегі артық қимыл, сабырсыздық, қызбалық. «Зор» сөзі тек дене күшін емес, мәртебе, абырой, бедел, ірілік мағынасын береді. Халық баланың ширақ болуын жаманға баламай, оны дұрыс арнаға бұрса, үлкен тұлға шығатынын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал кейде баласы тентектеу, қыңырлау болса да, ата-ана оның қабілеті мен жігерін көріп, «өсе келе елге пайдасы тиетін азамат болсын» деп үміттенгенде айтылады. Мысалы, сабағына селқос, бірақ өте батыл әрі жетекшілікке бейім оқушы туралы үлкендер: «Тентектеу екен, бірақ өскенде зор жігіт болар» деуі мүмкін.