Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Алланың бір аты - шындық .
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — шындықты айту, ақиқатқа жүгіну Алланың қасиетті сипатына жақын, ең биік…
Көптен қулық артылмас.
Негізгі мағынасы «Көптен қулық артылмас» деген мақал көп адамның ішінен айлакерлікпен, өтірікпен, астыртын әрекетпен…
Жетелеген ит сақ болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында: жетектеліп жүрген ит өзі қимылын еркін басқара алмайды, сондықтан айналаға…
Өгіз қарын майыңды өлгенде бастаймысың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды тірі кезінде, қолындағы мүмкіндікті дер кезінде пайдаланып, қажет істі уақытында…
Теңіз кешкенге өзен сирағынан келмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: теңізді кешіп өткен адамға өзеннің суы тобықтан ғана келіп, аса қиын…
Тіс шұқыр қылтанағы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда тістің арасынан шұқып алатын қылтанақ жоқ екенін айтады. Астарлы мағынасы…
Даукес түсінде дау көреді.
Негізгі мағынасы Даукес адам өмірде үнемі жанжал іздеп жүреді, сондықтан тіпті түсінде де дау-дамайды көреді. Мақал…
Өтірікші - Құдайдың дұшпаны.
Негізгі мағынасы «Өтірікші - Құдайдың дұшпаны» деген мақал өтіріктің ең ауыр мінез екенін ескертеді. Тура мағынада бұл…
Ұя баспайтын құс оңаша ұшар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ұя салмай, балапан баспайтын құс бір орында тұрақтамай, оңаша ұшып жүре…
Аздың атасы бір, көптің көрі басқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аз нәрсе мен көп нәрсенің арақатынасын салыстырып тұр. Аз дүние, аз топ немесе аз адам…
Бұтағы көп ағашқа құс қонады.
Негізгі мағынасы Бұтағы көп ағашқа құс қонады деген мақалдың тура мағынасы — бұтағы қалың, саясы мол ағашқа құстар…
Қауып жегенің - қақалғаның,
Ажалыңа тақалғаның.
Ажалыңа тақалғаның.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені асығыс жеп, дұрыс шайнамай жұтсаң, қақалып қаласың. Астарлы…
Бұралқы мал мінуге жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — иесіз, қаңғыбас немесе бағусыз жүрген малды мінуге ыңғайлы, тез жуасып…
Жаман үйден қосым артық,
Сынық ошақтан мосым артық.
Сынық ошақтан мосым артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жайсыз, берекесі жоқ үйден болса да, жанға тірек болатын өз қостың…
Өтірікшінің сөзі өрге баспас.
Негізгі мағынасы Өтірік айтқан адамның сөзіне жұрт сенбейді, сондықтан оның ісі де, ойы да алға баспайды. Мақалдың тура…
Лашығы жоқ орданы аңсайды,
Желері жоқ жорғаны аңсайды.
Желері жоқ жорғаны аңсайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамда бардың қадірі көбіне қолынан кеткенде немесе өзінде жоқ нәрсеге қызыққанда…
Қарау байдан қарыз сұраған күні ажырасасың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қарызды қарау, яғни есеп-қисабы қатал, сараң байдан сұраған адам сол…
Жас өсер, жарлы байыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уақыт өте келе адамның да, тұрмыстың да өзгеретінін білдіреді. «Жас өсер» дегені — балаң…
Өгіз өлер жерінде өкіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өгіз өлер алдында өкіреді, яғни жан қиналған сәтте қатты дыбыс шығарады…
Аш отырып, ас таңдайды,
Жаяу отырып, ат таңдайды.
Жаяу отырып, ат таңдайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қолы қысқа, жағдайы келіспей тұрса да, бәрібір қалауы көп болатынын меңзейді. Тура…
Ауырса кім азбайды,
Жарлы болса кім тозбайды?
Жарлы болса кім тозбайды?
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдің ауыртпалығы бәріне ортақ екенін айтады. Ауру адамды әлсіретіп, еңсесін түсіреді; ал…
Барды сөкпе, нарды теппе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бар нәрсені, қолдағыны қадірлеуді үйретеді. «Барды сөкпе» дегені — қолда барға шүкір етіп…
Берушіден қалмайды, сұраушыдан қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені беріп тұрған адам кедейленіп, азайып қалмайды; ал үнемі сұрай…
Періштенің айтқаны мен ойлағаны болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — періште не айтса, не ойласа, соның бәрі орындалады деген сенімге…
Сегіз кессе, сіркедей қан шықпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсені қанша шектесең де, қиындығы жоқ, еш әсер етпейді дегенді білдіреді. Тура…
Қырсыз шілдеде жаурап,
Тойда аштан өледі.
Тойда аштан өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай бір қарағанда әсірелеу сияқты көрінгенімен, астарында адамға икемсіздік, салақтық…
Табағының басқасы болмаса,
бәрі бір тамақ.
бәрі бір тамақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ыдыстың түрі басқа болғанымен, ішіндегі ас бәрібір тамақ екені. Астарлы…
Жүгірген ит мал санатпайды.
Негізгі мағынасы Жүгірген ит малға санатпайды дегені — адам не нәрсеге шамадан тыс ұмтылып, бей-берекет әрекет етсе…
Емнен жаман жазыла бастаса,
Жақсылығыңды ұмыта бастайды.
Жақсылығыңды ұмыта бастайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға ем-дом жасап, халін түзетуге көмектесе бастаған кезде, кейбіреулер…
Бүгін қасқа, ертең басқа.
Негізгі мағынасы «Бүгін қасқа, ертең басқа» — адамның бүгінгі күйі, беделі, сәті немесе жағдайы ертең өзгеріп кетуі…
Қатқан көнді жібітсең, иісі шығады.
Негізгі мағынасы Қатқан көн — ұзақ жатқан, қыртыстанып, қатып қалған тері. Оны жібіткенде бұрын ішіне сіңген иісі қайта…
Іштен шыққан жыланның
Ирендеуінің жақсысы-ай.
Ирендеуінің жақсысы-ай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз ішінен шыққан, өз ортасынан өскен зиянның сыртқы дұшпаннан да қауіпті болатынын…
Зергер білімді болса зейнет,
Білімсіз болса бейнет береді.
Білімсіз болса бейнет береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімнің адам өміріндегі орнын өте терең көрсетеді. Егер зергер шебер болса, оның еңбегі де…
Тауда жүрген киіктің көзінен өзге айыбы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тауда жүрген киіктің бойында көзге көрінер кемшілік жоқ, ол табиғатта…
Іші кеткеннің арты білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсенің іші босап, қуаты азайса, оның салдары артынан білінеді…
Ешкі сойғанның екі амалы бар:
Мүйізі- пұшпағына сап,
Терісі - бұтына қап.
Мүйізі- пұшпағына сап,
Терісі - бұтына қап.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкіні сойғанда оның мүйізін пұшпаққа, терісін бұтына қаптап пайдалану…
Байдың қорасынан,
Жарлының жалғызы жоғалады.
Жарлының жалғызы жоғалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: байдың қорасында мал көп болғандықтан, бір малдың жоғалғаны бірден…
Жеті жыл жерлес болғанмен жесірлес боласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адаммен жеті жыл бір жерде, бір елде, бір ортада өмір сүрсең де, егер…
Бектің бұлағынан су ішпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында «бек отырған, билік иесі бар бұлақтан су ішпе» деген сақтық ескертпесі…
Өлермен өгіз балтадан қорықпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өлермен, яғни өлуге де, тіршілікке де селқос, қатты қырсық немесе тым…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.