Ұқсамасаң тумағыр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір-біріне ұқсамайтын, мінезі, ойы, ісі сәйкес келмейтін адамды «тумағыр» деп атау. Астарлы мағынасы — адам өз болмысынан, тегінен, ортасынан алшақ кетсе, ол шынайы табиғатына сай болмайды деген ой. Яғни адам өзін танып, өз қадірін, өзіне лайық қасиетін сақтауы керек. Біреуге ұқсап, жасандылыққа салыну дұрыс емес.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұқсамау» сөзі тек сыртқы бейнені емес, ішкі мінезді, әрекетті, дүниетанымды да білдіреді. «Тумағыр» деген сөз халық тілінде «жат, бөгде, табиғатына сай емес» деген реңк береді. Бұл жерде адамды белгілі бір қалыппен салыстырып, өзіне тән қасиеті жоғалған жанды сынайтын астар бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға өз болмысын жоғалтпау, орынсыз еліктемеу керек дегенді еске салады. Мысалы, жас адам достарына ұқсау үшін өзіне жат қылық жасап, артық сән қуып кетсе, үлкендер «ұқсамасаң тумағыр» деп ескертуі мүмкін. Бұл сөз адамның шынайы, табиғи қалпын сақтауға шақырады.