Ұқыптының тоны тозбас,
Ұқыпсыздың ісі оңбас.
«Ұқыптының тоны тозбас, Ұқыпсыздың ісі оңбас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұқыптылық пен салақтықтың айырмасын көрсетеді. Ұқыпты адам затын да, уақытын да, ісін де тиянақты ұстайды, сондықтан киімі ұзақ киіледі, жұмысы да берекелі болады. Ал ұқыпсыз адам асығыстықпен, немқұрайдылықпен әрекет етеді, сондықтан бастаған ісі ойдағыдай шықпайды, берекесі кетеді. Тура мағынасында тонның тозбауы – киімді күтіп кию, ал істің оңбауы – жұмыстың дұрыс орындалмауы. Астарлы мағынасы – өмірде тәртіп, жауапкершілік, сақтық және тиянақтылық керек деген ой.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тон» – адамның күнделікті тіршілігіндегі ең қажетті бұйымның бірі. Ол адамның өз мүлкіне қалай қарағанын бейнелейді. «Тозбас» сөзі ұқыптылықтың пайдасын нақты көрсетеді: күтіп ұсталған нәрсе ұзаққа барады. Ал «ісі оңбас» деген тіркес ұқыпсыздықтың салдарын білдіреді, яғни бір іс екінші іске жалғасып, ақыры нәтиже шықпайды. Бұл жерде киім мен іс арқылы адамның бүкіл мінезі мен өмірлік дағдысы салыстырылып тұр.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал оқуда, жұмыста, үй шаруасында өте өзекті. Мысалы, студент тапсырмасын уақытында, ретімен орындаса, жұмысы сапалы болады; ал бәрін соңғы минутқа қалдырған адам қателікке жиі ұрынады. Сондықтан мақал адамды ұқыпты болуға, істі тиянақпен атқаруға тәрбиелейді.
Uqypsyzdyń isi ońbas.