«Ұн сатқанда желдетеді, Тұз сатқанда селдетеді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тура мағынасы: ұн сатайын десең, жел соғып ұнды ұшырады; тұз сатайын десең, нөсер жауып тұзды ерітеді. Астарлы мағынасы — сәтсіздік, жолы болмау: адам не істесе де, дәл сол іске кедергі болатын жағдай кез келеді. Мақал бағы жанбай, бәрі қарсы жүрген адамның күйін әзіл аралас мұңмен сипаттайды. Кейде ол істі уақытын, жағдайын ескермей бастаған адамға да айтылады.
Образдар мен теңеулер
«Ұн» мен «тұз» — күнделікті тұрмыстың ең қажет азығы, саудаға шығатын қарапайым тауар. Ұнның жауы — жел, тұздың жауы — су. Мақал әр тауарға дәл соның жауы болатын табиғат құбылысын қарсы қояды. «Желдетеді» мен «селдетеді» ұйқасы сөздің әуезділігін арттырып, әзілді күшейтеді: сәтсіздік кездейсоқ емес, әдейі жасалғандай көрінеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал бәрі қарсы жүрген күндерге айтылады. Мысалы, адам жазғы киім сатуға дүкен ашса, сол жылы жаз салқын болып, ал қысқы киімге ауысқанда қыс жылы келсе, «ұн сатсам — желдетеді, тұз сатсам — селдетеді» дейді. Мақал мұндай сәтте күлкімен қарап, сабыр сақтап, келесі мүмкіндікті күтуге үйретеді.
Tuz satqanda seldetedi.