Адам туралы — 114-бет 4641
Сұрыптау:
Хан ақымақ болса, халық күйзеледі.
Негізгі мағынасы Хан ақымақ болса, халық күйзеледі дейді мақал. Басшының ақылсыздығы оның жеке басының ісі емес: дұрыс…
Ханға ерген ерін құшақтар.
Негізгі мағынасы Ханның соңына ерген адам ерін құшақтап қалады дейді мақал. Ер — ат әбзелі. Хан мен нөкерлері тыным…
Ханға - хандық, биге - билік.
Негізгі мағынасы Ханға хандық, яғни ел басқару, сыртқы жаумен соғыс пен бітім, ал биге билік — дау шешу, әділ төрелік…
Ханда қадір болмаса,
Қарада ұят болмайды.
Қарада ұят болмайды.
Негізгі мағынасы Ханда қадір болмаса, қарада ұят болмайды дейді мақал. Қадір — құрмет, бедел, өзін де, өзгені де…
Хан да Құдайдың құлы.
Негізгі мағынасы Хан да Құдайдың құлы деген мақал билігі бар адам да, қарапайым пенде де Жаратушының алдында тең екенін…
Күнде бір мақал
«Адам туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Хандар киер мұрақты,
Қараша киер құрақты.
Қараша киер құрақты.
Негізгі мағынасы Хандар мұрақ киеді, қараша құрақ киеді деген сөз: билеушілер салтанатты, қымбат бас киіммен жүрсе…
Ханды кім сөкпейді?
Негізгі мағынасы Ханды кім сөкпейді дейді мақал, яғни басшыны жамандамайтын адам жоқ. Билікте отырған адамның әр ісі…
Хан екі айтса, қадірі кетеді,
Қараша екі айтса, ары кетеді.
Қараша екі айтса, ары кетеді.
Негізгі мағынасы Хан екі айтса қадірі кетеді, қараша екі айтса ары кетеді деген сөз. «Екі айту» — бір айтқан сөзінен…
Хан - қарақшы, халық - сарапшы.
Негізгі мағынасы Хан — қарақшы, халық — сарапшы деген сөз. Хан күшімен елден алғанын алады, тіпті қарақшыдай тонауы…
Хан қасында қарақшы.
Негізгі мағынасы Хан қасында қарақшы деген қысқа сөз. Негізгі оқылуы: ханның маңында, оның ордасында тонаушылар, пара…
Хан Құдай емес,
Қара қурай емес.
Қара қурай емес.
Негізгі мағынасы Хан Құдай емес, бірақ қара қурай да емес дейді мақал. Ол құдіретті, бірақ бәрін біле бермейтін…
Ханмын деп аспа,
Баймын деп таспа.
Баймын деп таспа.
Негізгі мағынасы Ханмын деп аспа, баймын деп таспа дейді мақал: билігіңе мақтанып, өзгеден жоғары өрлеме, байлығыңа…
Ханның екі сөйлегені - өлгені.
Негізгі мағынасы Ханның екі сөйлегені — оның өлгені дейді мақал. Екі сөйлеу — айтқанынан қайту, уәдесін бұзу, бүгін бір…
Ханның қасында болғанша,
Судың басында бол.
Судың басында бол.
Негізгі мағынасы Мақал екі тіршілікті салыстырады: биліктің жанында жүру мен су бойында қарапайым шаруамен күн көру…
Ханның қасында қалтырап жатқанша,
Қарадан қалағаныммен қаңғырып өлейін.
Қарадан қалағаныммен қаңғырып өлейін.
Негізгі мағынасы Ханның қасында қалтырап жатқанша, қарапайым адамдардың ішінен өзім таңдаған жанмен бірге қаңғырып…
Ханның қызы шөміш ұстаса,
Қолын кұс басады.
Қолын кұс басады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның атағы мен тегі ғана өмірде бәрін шешпейтінін аңғартады. Ханның қызы сияқты елге…
Хан сыртынан жұдырық.
Негізгі мағынасы Хан сыртынан жұдырық деген сөз: күштінің бетіне келгенде үндемей, ол кеткен соң артынан жұдырық…
Хан табылар, қараша табыла бермес.
Негізгі мағынасы Ханды табуға болады, ал қарашаны таба бермейсің дейді мақал. Бір қарағанда керісінше сияқты: хан…
Шабан ат қамшыласа да, өрге шаппас,
Жаман адам жақсының бабын таппас.
Жаман адам жақсының бабын таппас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — шабан, яғни жүрісі баяу, әлсіз атты қанша қамшыласаң да, ол өрге…
Шабан үйрек бұрын ұшар.
Негізгі мағынасы «Шабан үйрек бұрын ұшар» деген мақал тура мағынасында қимылы ширақ емес, баяу үйректің де кейде…
Шабына түртіп, шамына тиеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің намысына, ашуына тиетін сөзді не қылықты айтып тұр. Тура мағынасында «шабына түрту»…
Шабысты шабысы қалса да, қырындайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бұрынғы қарқыны, күші немесе беделі кемісе де, өз мінезінен, дағдысынан немесе…
Шабысы жоқ төбелден,
Терісі кең жабы артық.
Терісі кең жабы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік те шапшаң емес, шаба алмайтын төбелден гөрі, тұрмысқа төзімді, жуас…
Шажырқайда май болмас.
Негізгі мағынасы Шажырқай — мал ішегін қаптап тұратын жұқа жарғақ, оның майы жұп-жұқа, қабықтай ғана болады. Мал…
Шай ішіп үйренген,
Қымыз сұрап қыстамайды.
Қымыз сұрап қыстамайды.
Негізгі мағынасы Шай ішуге дағдыланған адам қымыз бермедің деп ешкімді қыстамайды, яғни қолқаламайды, зорлап сұрамайды…
Шайнаған бұйырған емес,
Жұтқан бұйырған.
Жұтқан бұйырған.
Негізгі мағынасы Ауызға салып шайнаған тамақ әлі сенікі емес, тек жұтқаның ғана саған бұйырған: шайнап тұрғанда да ол…
Шайтанға сенген бақсыны тыңдағанша,
Шындыққа сенген жақсыны тыңда.
Шындыққа сенген жақсыны тыңда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жалғанға ермей, ақиқатқа жүгінуді үйретеді. Біреудің сөзі қанша әсерлі болса да, егер…
Шайтан жаманынан қорықпа,
Адам жаманынан қорық.
Адам жаманынан қорық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ең үлкен қауіп сыртқы тылсым күштен емес, жаман мінезді, зұлым пиғылды адамнан…
Шақпақ, шақпаққа от берген ақымақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір адамның өз зиянына өзі себеп болып, соны аңғармай жүргенін әжуалайды. Тура мағынада…
Шақты деп араз болма арамен, балы бар.
Негізгі мағынасы Ара шағып алды екен деп онымен араз болма: оның балы бар. Мақал біреудің ұсақ кемшілігі, бір реткі…
Шақшадай басы шарадай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бас пішінін тура сипаттағанмен, астарында оның салмағы ауыр, ойы көп, уайымы мол…
Шақырғанға бар, шаққаннан қаш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды шақырған жерге баруға, яғни сыйластық пен жауапкершілік танытуға үндейді. Ал…
Шала молда - жалтақ,
Сөйлер сөзге шорқақ.
Сөйлер сөзге шорқақ.
Негізгі мағынасы Ілімін толық игермеген молда жалтақ келеді: өзіне сенбейді, біреу сұрақ қоя ма деп жан-жағына қарап…
Шала молда шарт етер.
Негізгі мағынасы Шала молда шарт етер: ілімі таяз адам ойланбай, бірден кесіп-пішіп үкім айтады, қарсы сөз естісе, шарт…
Шала молда шарық айтар.
Негізгі мағынасы Ілімді толық игермеген молда өзі білмейтін нәрсе туралы көп сөйлеп, шариғаттан үкім айтып, жұртқа ақыл…
Шалбары жыртық дамбалы тесікке күледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз бойындағы кемшілігін көрмей, басқа біреудің ұсақ мінін мазақ ететін адамды әжуалайды…
Шал болғанмен қария болмас,
Шалшық су жиналып дария болмас.
Шалшық су жиналып дария болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жасы үлкен болғанының өзі оны міндетті түрде ақылгөй, көреген, сыйлы қария…
Шалдуар мінезді, шайпау сөзді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мінезі шәлкес, биязылығы аз, сөзі өткір әрі орынсыз адамды сипаттайды. Тура мағынасында…
Шалдың әні зармен тынады.
Негізгі мағынасы «Шалдың әні зармен тынады» деген мақал өмірдің соңғы кезеңі жайлы астарлы ой айтады. Мұндағы тура…
Шалдың сөзі - бал.
Негізгі мағынасы «Шалдың сөзі - бал» деген мақал қарт адамның айтқан сөзі тәтті, құнды, пайдалы деген мағынаны…