Ұйқы деген дұшпан бар,
Жолдан, істен қалдырар,
Тұла бойды талдырар,
Дұшпаныңа алдырар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұйқыны орынсыз, шамадан тыс алсаң, ол адамға зиян келтіретінін ескертеді. Тура мағынасында ұйқы шаршағанды басатын тынығу болғанымен, астарлы мағынасы — жалқаулыққа, уақытты бос өткізуге, істі кейінге қалдыруға апаратын әдет. Ұйқыға беріліп кеткен адам жолда қалуы, істі бітіре алмауы, әлсіреп, сергектігін жоғалтуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ұйқы» — тек тынығу емес, тәртіпсіздік пен бейқамдықтың бейнесі. «Дұшпан» сөзі ұйқының зиянды жағын қатты әсірелеп көрсетеді, яғни ол адамның мақсатына қарсы күш ретінде алынған. «Жолдан, істен қалдырар» дегені — өмірлік бағыттан тайдыру, міндетті орындатпау. «Тұла бойды талдырар» — денені ауырлатып, жігерді әлсірететін күйді білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал уақытты дұрыс пайдаланбаған, таңғы жұмысқа кешігетін не сабаққа дайындалмайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, студент түнде телефон қарап, ұйықтап қалып, емтиханға кешігіп келсе, оған осы мақал дәл келеді. Яғни, мұнда еңбек пен тәртіп ұйқыны жеңуі керек деген ой жатыр.
Joldan, isten qaldyrar,
Tula boıdy taldyrar,
Dushpanyńa aldyrar.