Ұры қасын жейді,
Саудагер досын жейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезіндегі ашкөздік пен пайдакүнемдікті әшкерелейді. Тура мағынасында ұры өз олжасына тоймай, қайта-қайта біреудің дүниесіне көз тігеді; саудагер де пайда қуып, тіпті досына да залал келтіруі мүмкін деген ой бар. Астарлы мағынасы — адалдық болмаса, адам өз пайдасы үшін жақынын да ұмытатын деңгейге түсуі мүмкін. Мақал ар-ұятты, қанағатты және адал еңбекті жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қасын жеу» — ұрлықтың тойымсыздығын, пайда көрген сайын құныға түсуін бейнелейтін астарлы сөз. «Досын жеу» — досқа қастық жасау, сенімді аяққа таптау, пайда үшін достықты құрбан ету деген мағына береді. Екі бейне де адамның ішкі ашкөздігін өткір әрі әсерлі түрде көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бизнес, сауда немесе қызмет саласында адалдық жоғалғанда айтылады. Мысалы, бір кәсіпкер серіктесінің құпиясын пайдаланып, оны алдап кетсе, «досын жеген» адам деп бағалануы мүмкін. Яғни мақал адамдарды пайда үшін ел ішіндегі сенімді бұзбауға шақырады.
Saýdager dosyn jeıdi.