Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Итке сүйек тастасаң қаппайды.
Негізгі мағынасы Итке сүйек тастасаң қаппайды деген мақалдың тура мағынасы — итке жем, яғни сүйек берсең, ол…
Не атамда, не ботамда жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үйде не үлкенге тән, не кішіге тән ештеңенің жоқтығын білдіреді. Астарлы…
Жақсысы болса, қостай бер,
Жаманы болса, тастай бер.
Жаманы болса, тастай бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен іс-әрекеттің жақсысын қолдап, жаманына араласпау, одан бойды аулақ ұстау керегін…
Аққудың қасында жапалақ жараспас.
Негізгі мағынасы Аққудың қасында жапалақ жараспас деген мақал сыртқы түрі, мінезі, ортасы мен деңгейі үйлеспейтін…
Бермесе қақсама, берсе тастама.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бергенін қадірлеуді, ал бермеген нәрсе үшін орынсыз қыңқылдап, қақсауға салынбауды…
Ұрлаған - бір кісі,
Ұрлатушы - мың кісі.
Ұрлатушы - мың кісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрлықтың тек бір адамның ісі болып көрінгенімен, оның зардабы көпшілікке тиетінін аңғартады…
Нарға - ашамай, қоспаққа - жазы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өз орны, өз ыңғайы бар екенін білдіреді. Нарға ашамай жарасады, ал қоспаққа жазы…
Көпке тентек - Құдайға шет.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көпшілікке қырсық, тентек адам өзін ғана емес, айналасындағы жұртты да…
Жантақ жемеген түйенің тілі қышиды.
Негізгі мағынасы Жантақ жемеген түйенің тілі қышиды деген мақал адам бастан кешпеген істі айтып, түсінбей тұрып, бос…
Мақтанған мастан бетер.
Негізгі мағынасы «Мақтанған мастан бетер» деген мақал орынсыз кеуде соғу, асыра сөйлеу адамды абыройға жеткізбейтінін…
Айыбы бар адам кеңестен қалмайды.
Негізгі мағынасы Айыбы, яғни кінәсі не кемшілігі бар адам ақыл-кеңестен, ескертуден сырт қалмауы керек. Бұл мақал тура…
Улы жыланның терісі жұмсақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — улы жыланның терісі сыртынан жұмсақ, жылтыр, қолға жағымды болып…
Ақымақты алдыңа түсірме.
Негізгі мағынасы «Ақымақты алдыңа түсірме» деген мақал тура мағынасында жол бастаушы ретінде ақылы кем, ойсыз адамды…
Еріншекке есік асу,
Жалқауға бұлт жүк.
Жалқауға бұлт жүк.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еріншек пен жалқаудың тіршіліктегі ұсақ нәрсені де ауыр көретінін білдіреді. Тура мағынада…
Жалғыз шапқан ат жүйрік.
Негізгі мағынасы Жалғыз шапқан аттың жүйрік болуы — кейде жеке адамның өз күшіне сеніп, бөгетсіз, кедергісіз әрекет…
Атың жоқ болса, аяғыңа мін,
Аяғың жоқ болса, таяғыңа мін.
Аяғың жоқ болса, таяғыңа мін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қолда бар мүмкіндікті бағалап, қиындықта амал таба білу керегін үйретеді. Тура…
Қарап отырғанша сағыз шайна.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бос қарап отырғаннан гөрі, ұсақ болса да бір іс қыл, қимылда, деген ойды білдіреді. Тура…
Күншілге өлімнен өзге ем жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жақын, өйткені ол адам мінезін бейнелеп айтылған. Астарлы мағынасы…
Шуда жіптен бау таққан жейдең құрысын,
Сары майдан дәметкен кеудең құрысын.
Сары майдан дәметкен кеудең құрысын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашкөздік пен орынсыз дәметуге қарғыс-тілек түрінде айтылған. Тура мағынасында «жіптен бау…
Қаз ұшса, көлді үйрек иеленеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қаздар бір көлден ұшып кеткенде, сол көлді үйрек иеленеді. Астарлы…
Сақалыңа сенбе,
Ар-ожданыңа сен.
Ар-ожданыңа сен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы көрінісіне, жасына не беделіне емес, ішкі тазалығы мен адамгершілігіне сену…
Бек болмаған бек болса,
Таяқ кетпес басыңнан.
Таяқ кетпес басыңнан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал билікке, қызметке не беделге лайық болмаған адам жоғары орынға шықса, оның ісі де, мінезі де…
Жанжалдың шоғы қызарса,
Ақылдың суын сеп.
Ақылдың суын сеп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жанжал ушыға бастағанда, оны одан әрі өршітпей, ақылмен басу керек деген ой айтады. Тура…
Қожаның қарны тоқ,
Құлымен жұмысы жоқ.
Құлымен жұмысы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қожаның қарны тоқ болса, ол өз құлының халін, еңбегін, мұңын ойламайды…
Есекке үкі тақпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — есекке сәндік үкі тақсаң да, оның табиғаты өзгермейді. Астарлы мағынасы…
Пайдасыз нақыл - баянсыз ақыл.
Негізгі мағынасы Пайдасыз айтылған ақыл-кеңес, іске жарамайтын сөз адамға шын көмегін тигізбейді. Мақалдың тура…
Басы қисайған түйе мал болмайды.
Негізгі мағынасы Басы қисайған түйе мал болмайды деген мақалдың тура мағынасы — басы қисық, дене бітімі дұрыс емес түйе…
Қасқадан ала аяқ туады,
Қотырдан - қыршаңқы.
Қотырдан - қыршаңқы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезі мен тұқым қуалаған қасиетке ишара етеді. Тура мағынасында «қасқа» дегені сыртқы…
Жыласа кімнің аузы қисаймайды?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жылаған адамның аузы қисайып, бет-әлпеті бұзылмайтынын меңзейді. Астарлы…
Сорлыға соққы бұрын тиер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сорлы, әлсіз, қорғансыз адамға соққы бірінші тиеді. Астарлы мағынасы…
Күйерің де, сүйерің де - от.
Негізгі мағынасы «Күйерің де, сүйерің де - от» деген мақалдың тура мағынасы — оттың бір жағынан жылытатыны, екінші…
Көпке күлкі керек,
Тазыға түлкі керек.
Тазыға түлкі керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп адамға күлкі, қызық керек, ал тазымен аң аулау үшін түлкі керек деген…
Түлкі өз құйрығын куәлікке тартады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз пайдасына қарай сөзді бұрып, өз ісін өзі ақтауға тырысатынын білдіреді. Тура…
Жаманға қарғыс болмаса, алғыс тимейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман істі не жаман адамды айыптамаса, жақсы сөз де, алғыс та естілмейді…
Азалы алты қатын,
Әрқайсысы өз байын жоқтайды.
Әрқайсысы өз байын жоқтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір қайғының өзінен гөрі, әркімнің өз басындағы жоғын көбірек күйттейтінін білдіреді. Тура…
Үріккен түйеге шаңырақ салма, сындырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал асығыс қимылдама, сескеніп тұрған не көңілі орнықпаған адамға ауыр сөз айтпа, жүк артпа…
Тобылғы ұялғаннан қызыл болыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда табиғат құбылысын суреттегендей көрінеді, бірақ астарында адам мінезі мен…
Сұм ілем деп жүріп, ілініп кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуге қақпан құрып, зиян келтірмек болған адам ақырында өзі сол…
Кайғылының қайғысын,
Қабағынан білерсің.
Жарлы мен бай кісіні,
Тамағынан білерсің.
Қабағынан білерсің.
Жарлы мен бай кісіні,
Тамағынан білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы белгісінен тануға болатынын айтады. Қайғылы адамның ішкі мұңын қабағы түсіңкі…
Қыры кеткеннің иті қырын жүгіреді.
Негізгі мағынасы Қыры кеткеннің иті қырын жүгіреді деген мақал адамның бағы қайтқанда, жолы болмай, ісі оңға баспай…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.