Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
275
Орташа
Сұрыптау:
Қайырымды жүрек қартаймайды.
**Негізгі мағынасы** Қайырымды, мейірімді жүрек ешқашан ескірмейді деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада адам қартайған...
Жақсы - арына құл,
Жаман - малына құл.
Жаман - малына құл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы адам өз арына, яғни ұятына, намысына, адамдық қалпына бағынып өм...
Мал қолда, жан ұяда.
**Негізгі мағынасы** «Мал қолда, жан ұяда» деген мақалдың тура мағынасы — мал болса да, иесінің қарауында, жан мен отба...
Семсер астында серт жүрмейді.
**Негізгі мағынасы** «Семсер астында серт жүрмейді» деген мақалдың тура мағынасы — қылыштың, яғни қатер мен зорлықтың а...
Шын дос басыңа ырза,
Кей дос асыңа ырза.
Кей дос асыңа ырза.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шынайы достың адамды сыртқы пайдасы үшін емес, өзі үшін қадірлейтінін білдіреді. «Басыңа...
Ар-ұят пен ақыл - мінез сауыты.
**Негізгі мағынасы** Ар-ұят пен ақыл адам мінезін қорғайтын ең берік қалқан іспетті. Мұнда тура мағынада «сауыт» — жауда...
Бетерден де бетер бар.
**Негізгі мағынасы** «Бетерден де бетер бар» деген мақал өмірде жаманның да, қиынның да, ауырдың да одан әрі асқан түрі...
Жомарт екі айтпас,
Ер айтқанынан қайтпас.
Ер айтқанынан қайтпас.
**Негізгі мағынасы** Жомарт адам алған бетінен қайтпайды, уәде берсе, сөзінде тұрады. Бірінші жолда жомарттық тек мал-мү...
Сыпайы сырын жасырмас,
Пұшық мұрнын жасырмас.
Пұшық мұрнын жасырмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сыпайы, көреген адам өз ойын, ниетін, ішкі сырын орынсыз жасырып жатпай...
Сүйреңдеген қызыл тіл
Сүйгеніңнен айырар,
Не жауыңды қайырар.
Сүйгеніңнен айырар,
Не жауыңды қайырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің құдіретін ескертеді. Адамның тілі дұрыс қолданылса, ол жауды тоқтатып, қарсыласын...
Арамның ісі өрге баспайды,
Өрге басса да, өрден аспайды.
Өрге басса да, өрден аспайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал арам жолмен істелген істің баянды болмайтынын айтады. Тура мағынасында: қулықпен, ұрлықпе...
Құс төресі - бидайық,
Ит төресі - құмайық.
Ит төресі - құмайық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр жаратылыстың өз ішіндегі таңдаулысы, ең жүйрігі, ең көрнектісі болатынын бі...
Сиыр су ішкенде бұзау мұз жалайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сиыр су ішкенде, бұзау оның жанында мұз жалап күнелтеді. Астарлы мағына...
Көне сөз - жаңа сөздің қазығы.
**Негізгі мағынасы** «Көне сөз — жаңа сөздің қазығы» деген мақалдың тура мағынасы: ескі, бұрыннан айтылып келе жатқан сө...
Көлгірге сенбе, былжырға ерме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды екіжүзді, сырты жылтыр, сөзіне сенуге келмейтін кісіге алданбауға шақырады. «Көлгі...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.