Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Бар пәледен ұят сақтайды.
**Негізгі мағынасы** «Бар пәледен ұят сақтайды» деген мақал адамның ар-ұяты оны талай жамандықтан, оғаш қылықтан, теріс...
Жақсы жігіт
Ақылына жеңдіріп, іс қылар.
Жаман жігіт
Оңай істі күш қылар.
Ақылына жеңдіріп, іс қылар.
Жаман жігіт
Оңай істі күш қылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда жақсы жігіттің ерекшелігі — ашуға берілмей, ақылға салып әрекет етуі айтылған. Ол істі...
Жақсыға сұқтан, жаманнан сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға кімнен үлгі алып, кімнен бой тарту керегін үйретеді. Тура мағынасында: жақсы адамғ...
Адам тілінен табады,
Сиыр мүйізінен табады.
Сиыр мүйізінен табады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына келетін жақсылық не жамандық көбіне өз ісі мен мінезінен туатынын меңзейді...
Адамның екінші табиғаты - әдет.
**Негізгі мағынасы** Адам өмірінде әдеттің орны өте зор. Мақалдың тура мағынасы бойынша, әдет адамға соншалық сіңісіп ке...
Ар-ұят пен ақыл - мінез сауыты.
**Негізгі мағынасы** Ар-ұят пен ақыл адам мінезін қорғайтын ең берік қалқан іспетті. Мұнда тура мағынада «сауыт» — жауда...
Жар басындағы жантақты
Жаннан кешкен нар жейді.
Жаннан кешкен нар жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жардың басында өскен жантаққа жету де, оны жеу де оңай емес; мұндай жер...
Өсекке керең бол,
Ойға терең бол.
Ойға терең бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды бос сөзге, ғайбат пен өсекке ермей, ақылға салып өмір сүруге үндейді. «Өсекке кер...
Аға өлсе, жеңге мұра,
Ат өлсе, сауыры мұра.
Ат өлсе, сауыры мұра.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аға қайтыс болса, оның орнын жеңге басқандай, үй ішіндегі жауапкершілік...
Жақсы атқа бір қамшы,
Жаман атқа мың қамшы.
Жаман атқа мың қамшы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы атқа бір-ақ қамшы да жеткілікті, ал жаман атқа қанша ұрсаң да, ж...
Қотыр қолдан жұғады,
Таз тақиядан жұғады.
Таз тақиядан жұғады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адамдағы ауру не кемшілік екінші адамға жұғуы мүмкін деген ой. Аст...
Елді сыйлағаның - өзіңді сыйлағаның.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — елге, жұртқа құрмет көрсеткен адам шын мәнінде өз абыройын да сақтайды...
Үлкен пышақ ұялғанынан өтеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: үлкен пышақ кедергіге іліксе де, өз өткірлігінің арқасында кесіп өтеді....
Ақырын жүріп, анық бас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды асықпай, байыппен әрекет етуге шақырады. Тура мағынасында — жолда жай жүріп, аяқт...
Ханның қызы шөміш ұстаса,
Қолын кұс басады.
Қолын кұс басады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның атағы мен тегі ғана өмірде бәрін шешпейтінін аңғартады. Ханның қызы сияқты елге б...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.