Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Айқайы көптің айтары жоқ.
Негізгі мағынасы Айқайы көптің айтары жоқ деген мақал көп сөйлеп, даурығып жүрген адамның сөзі салмақсыз болатынын…
Жақсының қайрағаны өтер,
Жаманның жанығаны өтер.
Жаманның жанығаны өтер.
Негізгі мағынасы Жақсы адам өз сөзін де, ісін де ойланып, таразылап айтса, оның айтқаны да, ықпалы да ұзаққа барады…
Саулықтың жасы үлкен,
Ісектің басы үлкен.
Ісектің басы үлкен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қой-ешкі ішінде саулығының жасы үлкен, ісектің басы үлкен болады. Астарлы…
Жаман өз сыбағасына құлдық етеді.
Негізгі мағынасы Жаман өз сыбағасына құлдық етеді деген мақал адамның тар пиғылын, өз пайдасынан аса алмайтын мінезін…
Түйе қарап жүріп ханға жасауыл болыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — түйені бағып жүрген, қарапайым малшының бір күні ханның жасауылына…
Қымбат мата сандықта жатып тозады.
Негізгі мағынасы Қымбат мата сандықта ұзақ жатып, жел тимей, күн тимей сақталғанмен, уақыт өте келе ескіреді, өңі…
Түйесі өлген жұртта қалады,
Баласы өлген жұртқа ереді.
Баласы өлген жұртқа ереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйесі өлген жұрттың малы сол жерде қалады, ал баласынан айырылған жұрт…
Қасыңдағы күйеуден,
Қарғылаған тазы артық.
Қарғылаған тазы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай парадокс сияқты көрінгенімен, оның астарында адам өз жанындағы кісінің қадірін…
Құлықсыздың қырық желеуі бар.
Негізгі мағынасы «Құлықсыздың қырық желеуі бар» деген мақал адамда ниет болмай тұрса, ол істі орындамауға сылтау көп…
Кісіде ақың кетсе де, хақың кетпесін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өкпе не реніш сақтаудың қажет екенін емес, ең бастысы — біреудің алдында…
Ат жалдаған өтер, ит жалдаған кетер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: атты жалға алған адам жолды бітіріп, кейін қайтарады, ал итті жалға алған…
Көңілсізден күлкі шықпас.
Негізгі мағынасы Көңілсіз, ренжулі, ішкі күйі ауыр адамның жүзінен шынайы күлкі де, жылылық та шықпайды. Бұл мақал тура…
Аузы дәм білмегеннің,
Мұрыны иіс білмес.
Мұрыны иіс білмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аузы дәм татпаған адам иісті де дұрыс сезбейді. Астарлы мағынасы — бір…
Жақсы екен деп жүрерсің,
Күнің түскенде білерсің.
Күнің түскенде білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсе немесе бір адам сырт көзге жақсы көрінуі мүмкін, бірақ оның шын…
Жуанды жонып же.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жуан, қалың нәрсені жонып, ықшамдап жеу. Астарлы мағынасы — адам алдына…
Қарау бай жаназасына жинайды.
Негізгі мағынасы Қарау, салақтық, бейқамдық адамды шығынға, өкінішке ұрындырады. Бұл мақал тура мағынасында да, астарлы…
Малдың жатар орны - жарым құрсақ.
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы: малдың қонатын, тынығатын орны дұрыс болса, ол тоңбайды, шөлдемейді, аман…
Қайғы қан аздырады,
Мылжың ми тоздырады.
Мылжың ми тоздырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз уайым мен көпсөзділіктен сақтандырады. Бірінші жолдағы «қайғы қан аздырады»…
Ұйқышыл жастық таңдамайды.
Негізгі мағынасы «Ұйқышыл жастық таңдамайды» деген мақал жалқаулық пен бейқамдық адамның жасына қарамайтынын білдіреді…
Атқанның құсын жатқан пайдаланар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреу атқан құсты екінші адам барып пайдаланады, яғни дайын істің жемісін…
Ақсұңқардың баласы алдына қоймай ас жемес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы тәрбиелі, текті, намысты адамның бала кезінен-ақ өз ұстанымы болатынын білдіреді. Тура…
Ақсақ көп жүреді,
Соқыр көп көреді.
Соқыр көп көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бір қарағанда қисынсыз көрінеді: ақсақ адам көп жүре алмайды, ал соқыр адам…
Екі сараңның қолдары бір-біріне әрең жетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі сараң адамның бір-біріне жомарттық көрсете алмайтынын, қол ұшын беруі өте қиын болатынын…
Қарғаның жүзіне бір кесек,
Жаманның жүзі бірге есеп.
Жаманның жүзі бірге есеп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда жаман адамға қанша жақсылық жасасаң да, оның көңілі бірден өзгермейтіні, жасаған…
Жаман өзін зорға балар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз мінезін, ісін, дәрежесін асыра бағаласа, соңы күлкі мен өкінішке әкелетінін…
Не, еріншек өледі,
Не, көңілшек өледі.
Не, көңілшек өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды екі түрлі әлсіздіктен сақтандырады: еріншектік пен орынсыз көңілшектік. Тура…
Есуастан ел сұрама,
Есерсоқтан жөн сұрама.
Есерсоқтан жөн сұрама.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы кем, есі дұрыс емес адамнан елдің жайын да, дұрыс жолды да сұраудың…
Өзіңнен бір жас үлкеннен ақыл сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ақыл-кеңесті кез келген кісіден емес, өмірден сәл де болса көбірек көрген, тәжірибесі…
Найзадан түскен жарақат
Сөз жарақатынан тез жазылар.
Сөз жарақатынан тез жазылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің адамға тигізер әсері найзаның жарақатынан да ауыр болуы мүмкін екенін аңғартады. Дене…
Қара қайыспен соққан түйенің дағы кетпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қара қайыспен, яғни өте мықты, берік құралмен соғылған түйенің денесінде…
Кептер болып тусаң, қарға болып өлме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірдегі болмысын, мінезі мен соңғы нәтижесін салыстырып айтады. Тура мағынада құс…
Жауынды күні ат көрме,
Айтты күні қыз көрме.
Айтты күні қыз көрме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі жағдайда асығыс шешім қабылдамауды ескертеді. Тура мағынасы: жауынды күні атты…
Пасықта ұят, зұлымда опа жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман ниетті, ар-ұяты әлсіреген, ішкі дүниесі бұзылған адамнан қайырым да, тұрақты жақсылық…
Жақсы - орынға, жаман - асқа.
Негізгі мағынасы Жақсы адам өз орнын табады, өзіне лайық беделге, сый-құрметке ие болады. Ал жаман адам көбіне ас-ішім…
Ашаршылықта бай баласы бұрын өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ашаршылық, жоқшылық күшейген кезде байдың баласы да алдымен қиналып…
Жыланның басына ақ құйып шығарады.
Негізгі мағынасы Жыланның басына ақ құйып шығарады деген мақал сырттай қарағанда жұмсақтық, ізгілік жасалғандай…
Кішіпейілділік - кісі көркі.
Негізгі мағынасы Кішіпейілділік — адамның ең үлкен сәні, ең көрікті қасиеті. Бұл мақал тура мағынасында адамның…
Төбелестен кейін жұдырық сермемейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — төбелес аяқталған соң жұдырық сілтеудің пайдасы жоқ. Астарлы мағынасы…
Бөтен жерде бұлбұлды қарға дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бөтен, жат ортада бұлбұлдай әсем құсты да қарғаға теңеп жіберуі мүмкін…
Тентектің мақұлын бақ,
Ақымақтың ақырын бақ.
Ақымақтың ақырын бақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезін алдын ала байқап, сақ жүруге шақырады. Тентек адам алғашында қолайлы, мақұл…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.