Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
793.5K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Қотыр қолдан жұғады,
Таз тақиядан жұғады.
Таз тақиядан жұғады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адамдағы ауру не кемшілік екінші адамға жұғуы мүмкін деген ой. Аст...
Қатын алсаң, отын ал,
Бір құшағын артық ал.
Бір құшағын артық ал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал отбасы құрған кезде тек әйел алумен шектелмей, шаңырақтың қажет-жарағын да алдын ала ойла...
Әдептілік белгісі - иіліп сәлем бергені.
**Негізгі мағынасы** Әдептілік адамның сыртқы мінезінен, әсіресе сәлем беруінен танылады. Бұл мақал тура мағынасында иіл...
Жақсыда өкпе болмас.
**Негізгі мағынасы** «Жақсыда өкпе болмас» деген мақал жақсы мінезді, кең пейілді, кішіпейіл адамға реніштің ұзақ тұрақ...
Қас жақсының белгісі -
Өз үйінде өзі құл.
Қас жаманның белгісі -
Өз үйінде өзі сый.
Өз үйінде өзі құл.
Қас жаманның белгісі -
Өз үйінде өзі сый.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы мен жаманды үй ішіндегі мінез-құлқы арқылы салыстырады. «Қас жақсы» адам өзін көп ж...
Ақылды жігіт атқа да қонар,
таққа да қонар.
таққа да қонар.
**Негізгі мағынасы** Ақылды жігіт кез келген ортаға тез бейімделіп, жауапты істің де, биік дәреженің де жүгін көтере ала...
Ездің тілі - батыр,
Ердің қолы - батыр.
Ердің қолы - батыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз бен істің айырмасын салыстырады. Ез адам батырлықты сөз жүзінде айтып, өзін ер көрсет...
Жағымпаз надан жаудан жаман.
**Негізгі мағынасы** «Жағымпаз надан жаудан жаман» деген мақал сырт көзге жылпос, тіл табысқыш көрінгенімен, ішкі дүние...
Пайда, мақтан, әуесқой - шайтан ісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды пайда қуып, орынсыз мақтанға салынып, бос әуестікке ермеуден сақтандырады. Тура ма...
Қолдағының құны жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Қолдағының құны жоқ» деген мақал адамның қолында бар нәрсенің қадірі көбіне сезілмей, ол жоғалған...
Сақ адам сандығын бекітеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды алдын ала ойлап, сақтықпен әрекет етуге шақырады. Тура мағынада, сандығының ішінде...
Өз қотырын өзі қасиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз мәселесін, кемшілігін, күйзелісін немесе қиын жағдайын өзі шешуі керек дегенді бі...
Тоңған тонын мақтайды,
Адасқан жолын мақтайды.
Адасқан жолын мақтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз басына түскен қиындықты ақтауға бейім болатынын білдіреді. Тура мағынасында тоңға...
Кәрі қыз ер таңдамайды,
Өлген кісі жер таңдамайды.
Өлген кісі жер таңдамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кейбір жағдайларда таңдау еркі шектелетінін білдіреді. Тура мағынада кәрі қыз енд...
Тасты тас қозғайды.
**Негізгі мағынасы** «Тасты тас қозғайды» деген мақалдың тура мағынасы — ауыр тасты басқа тас ғана жылжыта алады. Астарл...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.