Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Тигенге тиіп,
Тимегенге сідігін шашады.
Тимегенге сідігін шашады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезіндегі ашушаңдық пен өшпенділікті әжуалайды. Тура мағынасында — бір нәрсеге…
Жалқау кісі - жарым кісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жалқау адам толыққанды, пайдалы іс тындыра алмайтын, жартылай ғана адам…
Сөзге құлықсыздың көңілі тұрақсыз.
Негізгі мағынасы Сөзге құлықсыз адам ақылдасуға, тыңдауға, ой бөлісуге зауқы жоқ кісі дегенді білдіреді. Мұндай адамның…
Қорқарың бар,
Қосты неге тонайсың?
Қосты неге тонайсың?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: «Қорқатын нәрсең бар болса, неге тағы тонайсың?» деген сұрақ. Астарлы…
Тотықұс бойын көріп зорланады,
Аяғын көріп қорланады.
Аяғын көріп қорланады.
Негізгі мағынасы Тотықұс өз бейнесіне тамсанып, өзін ерекше санап, кердеңдейді. Бірақ оның аяғын көргенде, яғни…
Арыстан асқынса, айға шабар,
Ақымақ асқынса, анасын сабар.
Ақымақ асқынса, анасын сабар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезіндегі екі түрлі шектен шығуды салыстырады. Арыстан — айбатты, күшті, қайратты…
Өлгеннің жазасын көмген берсін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның біреудің істеген ісі мен қателігіне, ең алдымен, сол адамның өзі жауап беруі керек…
Тамақ тәнді семіртеді,
Сөз жанды семіртеді.
Сөз жанды семіртеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның екі түрлі қорегін салыстырады: тамақ денені өсіріп, күш береді, ал сөз жанды…
Қайталаған дерт жаман,
Қайта бұзылған серт жаман.
Қайта бұзылған серт жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уәде мен анттың қадірін түсіндіреді. Бір рет бұзылған серттің өзі жаман болса, сол қателік…
Шабына түртіп, шамына тиеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің намысына, ашуына тиетін сөзді не қылықты айтып тұр. Тура мағынасында «шабына түрту»…
Ақылсыз жігіт -
Ауыздықсыз ат.
Ауыздықсыз ат.
Негізгі мағынасы «Ақылсыз жігіт — ауыздықсыз ат» деген мақал ақылы жоқ, сабырсыз, өзін тежей алмайтын адамның ісі де…
Атының сыры иесіне мәлім.
Негізгі мағынасы «Атының сыры иесіне мәлім» деген мақалдың тура мағынасы — аттың мінезі, жүрісі, шаршауы, көңіл-күйі…
Алланың шайтанынан адамның шайтаны күшті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жаман пиғылы мен зұлымдығы кейде сыртқы қауіптен де қауіпті екенін білдіреді. Тура…
Тереңдігі теңіздей,
Қайраты қара өгіздей.
Қайраты қара өгіздей.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы екі асыл қасиетті қатар мадақтайды: ойының тереңдігі мен күш-қайратының…
<<Түу» дегенде түкірігі жерге түспейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уәдеге берік, іске шын ниетпен кірісетін, сөзі мен әрекеті қатар жүретін адамды сипаттайды…
Тілмен бидай қуырады.
Негізгі мағынасы «Тілмен бидай қуырады» деген мақал сөздің күші мен шешендіктің әсерін айтады. Тура мағынада тілмен дән…
Жаман «ит» десең арланады,
«қасқыр» десең жалданады.
«қасқыр» десең жалданады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның намысына тиетін ауыр сөздің әсерін көрсетеді. Тура мағынасында біреуді «ит» десең…
Ажалды тышқанға аш мысық тап келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аш жүрген мысық жолыққан тышқанды оңай олжа көреді, оны міндетті түрде…
Ақылды мен ақымақ келісе алмас,
Атан түйе текемен сүзісе алмас.
Атан түйе текемен сүзісе алмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылды адам мен ақымақ адамның ойы, түсінігі, мінезі бір арнаға түспейтінін білдіреді…
Жақсының алдында жазыларсың,
Жаманның алдында тарыларсың.
Жаманның алдында тарыларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз ортасына қарай ашылып не қысылып жүретінін білдіреді. Жақсы, парасатты, кең мінезді…
Сақау алыстан сайрамаса,
Үйіне жеткенше дауысы шықпайды.
Үйіне жеткенше дауысы шықпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: сақау адам алыстан қатты сөйлей алмайды, көп күш жұмсап, үйіне жеткенше…
Екі сөйлеу - өлімнің қара басы.
Негізгі мағынасы «Екі сөйлеу» — бір сөзінде тұрмай, айтқанын қайта өзгерту, уәдесіне берік болмау дегенді білдіреді…
Қатын мұндай көп болмас,
Қарта мұндай боқ болмас.
Қарта мұндай боқ болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ескі тұрмысқа тән әзіл-сықақ, ащы мысқыл арқылы айтылған. Тура мағынасында бір нәрсенің тым…
Жаман адамға мал бітсе,
Зекет бермес.
Зекет бермес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман мінезді, сараң адамға байлық, мал-мүлік қонса да, ол одан…
Жүзді жетелеп, бірді мінген.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің жүз адамды жетектеп, ал бір адамның ғана атқа мінуі сияқты…
Жайын айтса,
Жайықтан су ауыспайды.
Жайықтан су ауыспайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: Жайық өзені туралы қанша айтсаң да, одан су басқа жаққа ауысып кетпейді…
Ақсаң, селдей бол,
Ессең, желдей бол.
Ессең, желдей бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға істі жартылай емес, бар күш-жігерімен істеуді үйретеді. «Ақсаң» дегені — қимылдасаң…
Әдеп бастауы - тәрбие.
Негізгі мағынасы Әдептің түп-тамыры тәрбиеде жатыр деген ой айтылады. Адамның сыпайы сөйлеуі, үлкенді құрметтеуі…
Бермесіңді жылтыратпа.
Негізгі мағынасы Бермесіңді жылтыратпа — өзің бермейтін, қимайтын дүниені сырттай әдемілеп, көзге түсіріп, алдауға…
Болатын өгіз бұзауынан белгілі.
Негізгі мағынасы «Болатын өгіз бұзауынан белгілі» деген мақал адамның, істің не құбылыстың келешектегі бағыты бастапқы…
Жуастың бір аты жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жуас, тым жұмсақ адамды ел бір қырынан ғана емес, кейде «әлсіз», «ештеңеге…
Қартайған түйе кетеген келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қартайған адам не жануар бұрынғыдай қуатты, ширақ бола алмайтынын астарлап айтады. Тура…
Аттылы ақысын жауға жібермейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аты бар, мінуге жарайтын серігі бар адам өз еңбегінің, ақысының зая…
Дүниеқоңыздың ішінде шайтаны бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал дүние-мүлікке, байлыққа шектен тыс құныққан адамды сынайды. Тура мағынасында «дүниеқоңыз»…
Күнге көннен қатырған сабадай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында күннің ыстығында көннен жасалған сабаның кеуіп, қатайып қалатынын…
Таңдағы таңқы құйрықтан,
Қазіргі өкпе, бауыр артық.
Қазіргі өкпе, бауыр артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — таңертеңгі уақытта малдың құйрық-бауырына қарап емес, қолдағы дайын асқа…
Қызба, қызуың басылғанда қызарарсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашуға беріліп, асығыс сөйлеген не ойланбай істеген адам кейін сабасына түскенде ұялып…
Арыстандай әлің болса,
Түлкідей айлаң болсын.
Түлкідей айлаң болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға күш-қуат қана емес, ақыл мен айланы да қатар ұстау керек екенін меңзейді. Тура…
Ақылды ұры өз ауылын тонамас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақылы бар ұры өзі тұратын ауылға, таныс жұртқа зиян келтірмейді. Астарлы…
Ақылды әйел күйеуінің ойнап айтқанын
Ойлап талдайды.
Ойлап талдайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйелдің зеректігін, байсалдылығын және сөздің астарын түсіне білетін парасатын көрсетеді…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.