Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Жақын оттың жарығы күшті.
Негізгі мағынасы Жақын тұрған оттың жарығы алыстағы отқа қарағанда анық әрі күшті көрінеді. Астарлы мағынасы да осыған…
Тәңір жолы - ақ жүрек .
Негізгі мағынасы Тәңір жолы – ақ жүрек деген сөз адамның ең дұрыс жолы адалдық, тазалық, ниетінің пәктігі екенін…
Жаман адамға мал бітсе,
Зекет бермес.
Зекет бермес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман мінезді, сараң адамға байлық, мал-мүлік қонса да, ол одан…
Жүк көтерген түйе қамыс қомды ауырламайды.
Негізгі мағынасы Жүк көтеріп үйренген түйе қамыстан жасалған жеңіл қомды ауырсынып, қиналмайды. Бұл мақалдың тура…
Тыныш құлақ, сау бас,
Бас сауында аулақ қаш.
Бас сауында аулақ қаш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сақ болуға, дау-дамайдан, орынсыз сөзден, бейберекет істен алыстауға үндейді. Тура…
Ақылды әйел күйеуінің ойнап айтқанын
Ойлап талдайды.
Ойлап талдайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйелдің зеректігін, байсалдылығын және сөздің астарын түсіне білетін парасатын көрсетеді…
Жамандық жасырылмас.
Негізгі мағынасы «Жамандық жасырылмас» деген мақалдың тура мағынасы — жаман іс қанша бүркелсе де, түбі ашылады. Астарлы…
Дүниеқоңыздың ішінде шайтаны бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал дүние-мүлікке, байлыққа шектен тыс құныққан адамды сынайды. Тура мағынасында «дүниеқоңыз»…
Адалбақан ашасыз болмайды.
Негізгі мағынасы Адалбақан ашасыз болмайды деген сөздің тура мағынасы — адалбақанның, яғни киім ілетін ағаш тұғырдың…
Бесті бура күнде күркірейді.
Негізгі мағынасы «Бесті бура күнде күркірейді» деген мақал мінезі ауыр, айбатты адам не мал үнемі үстем, долы көрініп…
Молдадан хат қалады,
Жақсыдан зат қалады.
Жақсыдан зат қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның артында қалатын ізі туралы айтады. Тура мағынасында молдадан жазу, сауат, хат-қағаз…
Ақылды бақырды да бағалайды,
Ақымақ алтынды да қаралайды.
Ақымақ алтынды да қаралайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бағасы байлығымен емес, ақыл-парасатымен өлшенетінін білдіреді. Ақылды адам аз ғана…
Кең пейілге ас көп, менменге тас көп.
Негізгі мағынасы Кең пейіл адамға ырыс пен несібе көп жолығады, өйткені ол барын бөлісіп, айналасына жылылық таратады…
Таңдағы таңқы құйрықтан,
Қазіргі өкпе, бауыр артық.
Қазіргі өкпе, бауыр артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — таңертеңгі уақытта малдың құйрық-бауырына қарап емес, қолдағы дайын асқа…
Аттылы ақысын жауға жібермейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аты бар, мінуге жарайтын серігі бар адам өз еңбегінің, ақысының зая…
Жаман да болса жылқы жасығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жылқының жасығы, яғни мінезі онша емес, күтімі нашар, түрі тәуір емес…
Ақылды ұры өз ауылын тонамас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақылы бар ұры өзі тұратын ауылға, таныс жұртқа зиян келтірмейді. Астарлы…
Балықшының аты шөлден өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: балықшының аты суға емес, шөлге тап болып, сусыздықтан өледі. Астарлы…
Тойсам торғайдай тамағым жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның тамағы торғайдай ғана, яғни өте аз болса, тез тояды. Астарлы…
Құдайдан қорықпаған,
Адамнан ұялмас.
Адамнан ұялмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — Құдайдан қорықпайтын, яғни иман мен арды ойламайтын адам, адам баласынан…
Арыстандай әлің болса,
Түлкідей айлаң болсын.
Түлкідей айлаң болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға күш-қуат қана емес, ақыл мен айланы да қатар ұстау керек екенін меңзейді. Тура…
Қызба, қызуың басылғанда қызарарсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашуға беріліп, асығыс сөйлеген не ойланбай істеген адам кейін сабасына түскенде ұялып…
Күнге көннен қатырған сабадай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында күннің ыстығында көннен жасалған сабаның кеуіп, қатайып қалатынын…
Беті сұлудың сөзі сырдаң.
Негізгі мағынасы «Беті сұлудың сөзі сырдаң» деген мақал сыртқы көркіне ғана қарап, адамды бірден жақсы деп бағалауға…
Жорға мінген жолдасынан айырылар,
Көп жасаған құрдасынан айырылар.
Көп жасаған құрдасынан айырылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмір жолында бәрі уақытша екенін, байлық та, мәртебе де, қуаныш та ұзаққа…
Ұяттан безген арын саудаға салады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұятты жоғалтқан адам ар-намысын да оңай құрбан ететінін айтады. Тура мағынасында — адам…
Биік ағаш бұрын құлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бойы биік, асқақ ағаш желге де, дауылға да бірінші болып төтеп береді…
Сынасуға жараған сыйласуға да жарайды.
Негізгі мағынасы Сынасуға жараған адам сыйласуға да жарайды деген сөз. Яғни біреумен қалжыңдасуға, әзіл айтып, мінін…
Дабысына табысы сай.
Негізгі мағынасы Дабысына табысы сай деген мақал адамның сөзі, даңқы, уәдесі не көрсеткен бейнесі оның шынайы ісімен…
Бура құтырса, тайлақпен ойнайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бура ашуланып, құтырса, өзімен тең емес тайлаққа шауып, сонымен алысады…
Адамның жүзіне бақпа, сөзіне бақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы көрінісіне қарап емес, айтқан сөзі мен ішкі ниетіне қарап бағалау керек екенін…
Көңілің қалған жерден көш жер қаш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір жерден, бір ортадан немесе бір істен көңілі қалса, ол жерден іштей де, көңілмен…
Балық жоқта бақа да балық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: балық жоқ жерде бақаға да балық деп қарауға болады. Астарлы мағынасы: шын…
Қисық аяққа қисық кебіс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда «аяғы қисық адамға қисық кебіс лайық» деген тура мағына береді. Астарында…
Көзі ауырған Күнді көрмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында көзі ауырып, жарықты көтере алмайтын адам Күннің нұрын көре алмайтынын…
Оңбағанның иті ұры кеткен соң үреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұры кетіп қалғаннан кейін ғана ит үреді, яғни қауіп өтіп кеткен соң дабыл…
Айқай әділдіктің белгісі емес.
Негізгі мағынасы Айқайлап сөйлеу әділдікке жетелемейді, керісінше ақиқаттың салмағын төмендетуі мүмкін. Мақалдың тура…
Ақта қара жоқ,
Қараға шара жоқ.
Қараға шара жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақ түстің ішінен қараны, қараның ішінен ақты таба алмайсың. Астарлы…
Өгіздің құйрығы болғанша,
Бұзаудың құлағы бол.
Бұзаудың құлағы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өгіз сияқты ірі, күшті жануардың құйрығы болғаннан гөрі, бұзау сияқты…
Адамнан адам асса да,
Ғаламнан аспайды.
Ғаламнан аспайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қанша қабілетті, ақылды, беделді болса да, бүкіл ғаламнан, табиғаттан, өмірдің…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.