Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Ұят - иманның қабы.
**Негізгі мағынасы** «Ұят - иманның қабы» деген мақал ұят сезімін адамның рухани тазалығының, ар-ожданның сыртқы қорған...
Досыңның пышағымен мүйіз кес,
Дұшпанның пышағымен киіз кес.
Дұшпанның пышағымен киіз кес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сақтық пен ақылға шақырады. Тура мағынасында, бір іске қолданатын құралдың кімнің қолынан...
Адам ойға тоймас,
Бөрі қойға тоймас.
Бөрі қойға тоймас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ой-арманы мен қанағаты шексіз екенін білдіреді. Адам бір жетістікке жетсе де, көң...
Өмір - қымбат, аздырма,
Өнер - қымбат, тоздырма.
Өнер - қымбат, тоздырма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмір мен өнердің екеуі де аса қадірлі екенін айтады. «Өмір - қымбат, аздырма» дегені — ад...
Байда пейіл болса,
Кедейде мейір болады.
Кедейде мейір болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бай адамның қолында дүние көп болса да, оның пейілі кең болмаса, байлы...
Өз қадірін білмеген,
Қадірлінің қадірін білмес.
Қадірлінің қадірін білмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз құнын, өз орнын, өз ар-намысын түсіне алмаса, ол өзгеден де шын қадір көруді,...
«Кет!» десе, ит те кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуге «кет» деп айтсаң, тіпті ит те кейін шегінеді. Астарлы мағынасы...
Иманмен қаптап қойғандай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай да, іштей де өте жинақы, орнықты, сенімді адамның күйін білдіреді. Тура мағынасын...
Солақайға сорпа жоқ,
Соқыр итке боқ та жоқ.
Соқыр итке боқ та жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — солақай адам сорпаны оңай іше алмайды, ал соқыр итке тіпті боқтың да п...
Ойнақтаған бота от басады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ойнақтап, секеңдеп жүрген бота байқамай отқа түсіп, күйіп қалуы мүмкін....
Жомарт бергенін айтпас,
Ер айтқанынан қайтпас.
Ер айтқанынан қайтпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жомарт адам жасаған жақсылығын міндет қылмайтынын, оны бетке басып айтпайтынын білдіреді....
Қысыр сөзде қырсық көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бос, мазмұнсыз, орынсыз сөздің пайдасынан зияны көп екенін білдіреді. Тура мағынасында «қ...
Екі желеу, бір сылтау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бір істен жалтару үшін бір емес, бірнеше сылтау тауып, өзін ақтауға тырысатынын білд...
Көзінше мақтағанша көтеріп апарып отқа сал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды бетіне қарап артық мақтай берме, себебі шектен тыс мадақ көбіне шын ниеттен емес,...
Арамның ісі өрге баспайды,
Өрге басса да, өрден аспайды.
Өрге басса да, өрден аспайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал арам жолмен істелген істің баянды болмайтынын айтады. Тура мағынасында: қулықпен, ұрлықпе...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.