Тереңдігі теңіздей,
Қайраты қара өгіздей.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам бойындағы екі асыл қасиетті қатар мадақтайды: ойының тереңдігі мен күш-қайратының мықтылығын. «Тереңдігі теңіздей» дегені — ақылы кең, ойы алысқа жететін, ішкі дүниесі бай адам деген ұғым. Ал «Қайраты қара өгіздей» — қайсар, төзімді, жұмысқа да, қиындыққа да берік, қажырлы адамды білдіреді. Яғни мұнда адам тек ақылды ғана емес, сонымен бірге күшті, табанды болуы керек деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Теңіз — шексіз тереңдік пен молдықтың бейнесі. Ол адамның білімін, парасатын, ой өрісін көрсетеді. Қара өгіз — қазақ ұғымында күштің, төзімнің, ауыр іске шыдамдылықтың символы. Бұл теңеу адамның дене қуатын ғана емес, мінезінің беріктігін де аңғартады. Екі образ бірігіп, жан-жақты, салмақты, іскер тұлғаны көз алдымызға әкеледі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал білімді де, еңбекқор да, мінезі мықты адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір маман күрделі мәселені ақылмен шешіп қана қоймай, тынымсыз еңбегімен жобаны соңына дейін жеткізсе, жұрт оны осы мақалмен сипаттауы мүмкін.
Qaıraty qara ógizdeı.