Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Иттің құйрығын тартсаң, орнына барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: иттің құйрығын тартсаң, ол қайтадан өз орнына, әдеттегі қалпына келеді…
Жалқау қатынның төсегі жиылмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үй ішіндегі береке мен тазалықтың, ұқыптылық пен жауапкершіліктің маңызын аңғартады. Тура…
Баласы әкесіне кереку үйретеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бала кейде әкесіне де үйретуші болады деген ой. Астарлы мағынасы — әр…
Тіленшіге жел қарсы.
Негізгі мағынасы «Тіленшіге жел қарсы» деген мақалдың тура мағынасы — қол жайып сұрап жүрген адамға жел де қарсы…
Қараша ханға жыласа,
Хан ханымға жылайды.
Хан ханымға жылайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қарапайым қараша адам мұңын ханға айтса, ханның да өз мұң-зарын бөлісетін…
Жаман киім жасты кәрідей етеді,
Кәріні перідей етеді.
Кәріні перідей етеді.
Негізгі мағынасы Жаман, ұсқынсыз, үйлеспейтін киім адамның сыртқы келбетін бұзып, жас адамның өзін үлкен, ал қарияны…
Алашағыңа сенбе,
Алғаныңа сен.
Алғаныңа сен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әлі қолыңа тимеген, уәде етілген нәрсеге толық сеніп кетпе, ал қолыңа…
Өтірікші уәдешіл.
Негізгі мағынасы «Өтірікші уәдешіл» деген мақал сөз бен істің қабыспайтын, уәде беруге келгенде тым жылдам, бірақ сол…
Тұлпар бітпейді, бітсе кетпейді.
Негізгі мағынасы Тұлпар бітпейді, бітсе кетпейді деген мақалдың тура мағынасы — жақсы аттың тұқымы сирек туады, ал…
Басы ауырған бақсыға барады,
Даулы жақсыға барады.
Даулы жақсыға барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам басына іс түскенде, ақыл-кеңесі мен беделі бар, ісі әділ, сөзі өтімді кісіден жәрдем…
Үлкенге сәлем бер,
Кішіге қалам бер.
Кішіге қалам бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды кішіпейілділікке, ізеттілікке және тәрбиелі қарым-қатынасқа шақырады. «Үлкенге сәлем…
Қисық отырсаң да, түзу сөйле.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сөзіне адал, шыншыл болуын талап етеді. Тіпті өзіңнің хал-жағдайың, тұрқың…
Айыр етекті шапандыға ит өш.
Негізгі мағынасы «Айыр етекті шапандыға ит өш» деген мақал сыртқы пішінге, киім үлгісіне қарап біреуді жек көру…
Қатыны жоқ үй жетім.
Негізгі мағынасы Қатыны жоқ үй жетім деген мақалдың тура мағынасы — үйде әйел, жар болмаса, сол үйдің берекесі кеміп…
Дүние ақылдыға жарық,
Ақымаққа тамұқ.
Ақымаққа тамұқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, дүниені әр адам әрқалай көреді: ақылды адам өмірдің мәнін, жолын…
Жітікке саяқ қосылып.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жүрісі шапшаң, мінезі сергек, ісі жүйрік адамға жеке жүрген, саяқ мінген…
Айдауылдың алдына түспе,
Аламанның талауына түспе.
Аламанның талауына түспе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз тәуекелге бармауға, қауіпті істен аулақ жүруге шақырады. Тура мағынасы…
Керсен алдыңда, кездік қолыңда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алдыңда керсен тұр, қолыңда кездік бар: яғни ас ішерде дайындық та, құрал…
Куәсіз істі күмән табады .
Негізгі мағынасы Куәсіз істің ақиқаты толық дәлелденбесе, оған күмән мен күдік оңай үйір болады. Яғни бір іс жөнінде…
Жарлының жалғыз тоқтысын қасқыр жейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей адамның бар байлығы санаулы болады, сол аз дүниенің өзі қорғансыз…
Кішіпейілдің кеудесі ашық.
Негізгі мағынасы Кішіпейіл адам өзін жоғары ұстамайды, басқаны сыйлап, сөз тыңдай біледі. Сондықтан оның кеудесі ашық…
Ұстара тырнайды, өткір сөз турайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің күшін салыстырып тұр. Ұстара денені тырнағандай, өткір сөз де адамның көңіліне тиіп…
Бұйдалаған нар тайлақтай,
Жетелеген тазы мойнақтай.
Жетелеген тазы мойнақтай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жүкке, иелікке үйретілмеген нар тайлақтың бұйдаға көнбей, ал жетектелген…
Жанбаса, отын жаман,
Жаға алмаса, қатын жаман.
Жаға алмаса, қатын жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, отын жанбаса — оның сапасы нашар, ал от жақпаған әйел — шаруаны…
Саралап тарап сақалды,
Көрілер айтар мақалды.
Көрілер айтар мақалды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді жай айта салмай, ой елегінен өткізіп, сұрыптап сөйлеу керегін білдіреді. «Саралап…
Жуас түйеге әркім ие.
Негізгі мағынасы Жуас түйеге әркім ие деген мақалдың тура мағынасы — мінезі момын, жуас түйені кез келген адам басқарып…
Құзғын ас таңдамайды.
Негізгі мағынасы Құзғын ас таңдамайды деген мақалдың тура мағынасы — құзғын құсы кез келген қорекке талғамай, қолына…
Ит жатқан жерде сүйек қалмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ит жатқан жерде сүйек жатса, ол міндетті түрде жоғалып кетеді, себебі ит…
Қамқа тон шүберек болар тозған соң.
Негізгі мағынасы Қамқа тон — бұрын өте қымбат, сәнді, бағалы киім. Бірақ ол қанша асыл болса да, уақыт өте тозып…
Жақсы асын жер,
Жаман басын жер.
Жаман басын жер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы ас адамның бойына қуат беріп, жаман ас зиянын тигізеді. Астарлы…
Асығыстық пен ашудан ақыл күңгірт тартады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам асығыс қимылдап, ашуға берілген кезде ақылдың дұрыс жұмыс істемейтінін білдіреді. Тура…
Алтын табылса,
Түйерге түйіншек табылмайды.
Түйерге түйіншек табылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қымбат алтын табылғанымен, оны түйіп алатын шағын түйіншек те табылмауы…
Балық өңешінен өткенін жейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — балық аузына түскенді бірден жұтып, асқазанына жіберген соң қайта шығара…
Бұлбұлға бау жақсы,
Кекілікке тау жақсы.
Кекілікке тау жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр жан-жануардың, әр жаратылыстың өзіне лайық ортасы болатынын білдіреді. Бұлбұлға гүлді…
Бас - тымақтың үлгісі.
Негізгі мағынасы «Бас - тымақтың үлгісі» деген мақал адамды көріп, оның киімін, сөзі мен жүріс-тұрысын соған қарап…
Тіл сырласар,
Өсек сыбырласар.
Өсек сыбырласар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тілдің екі түрлі қызметін салыстырады. Жақсы сөз, шынайы әңгіме адамды сырласуға, ой…
Үлкен қазанда қайнағанның шикісі жоқ.
Негізгі мағынасы Үлкен қазанда қайнағанның шикісі жоқ деген сөздің тура мағынасы — үлкен қазанда піскен ас әбден…
Ауырған кісіге бал да ащы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауырған адамға ең тәтті, ең сүйкімді нәрсенің өзі де ұнамайтынын білдіреді. Ауру адамның дәм…
Түс білмейді, күш біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кей кезде бір істі көп ойлап, түсініп-тексеріп отырғаннан гөрі…
Жасында ұрыншақ - қартайғанда сүріншек.
Негізгі мағынасы «Жасында ұрыншақ - қартайғанда сүріншек» деген мақал адамның жас кезіндегі мінезі мен әдеті…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.