Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Байыдым деме,
Кедейлік басыңа жетер.
Жетістім деме,
Қара жер түбіңе жетер.
Кедейлік басыңа жетер.
Жетістім деме,
Қара жер түбіңе жетер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды астамсудан, артық мақтанудан сақтандырады. «Байыдым деме» дегені — бүгінгі дәулетк...
Тілдің қадірін білмеген
Кімнің қадірін білмек.
Кімнің қадірін білмек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тілдің, сөздің қадірін түсінбеген адам басқа біреудің де қадірін толық бағалай алмайтыны...
Қаһарлы қамал бұзады.
**Негізгі мағынасы** Қаһарлы, ашулы, долы мінез кейде ең берік деген нәрсенің өзін де талқандайды деген ой айтылады. Мұн...
Ақылды жігіт атқа да қонар,
таққа да қонар.
таққа да қонар.
**Негізгі мағынасы** Ақылды жігіт кез келген ортаға тез бейімделіп, жауапты істің де, биік дәреженің де жүгін көтере ала...
Біреудікі біреуге қыздай көрінер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адамның дүниесі, сөзі не ісі екінші адамға әдемі, тартымды болып к...
Жер бауыры - жазық.
**Негізгі мағынасы** «Жер бауыры - жазық» деген мақал жердің табиғи болмысын ғана емес, өмірдің қарапайым, ашық қалпын...
Тоқ адамды ұйқы басады,
Аш адамнан ұйқы қашады.
Аш адамнан ұйқы қашады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тоқ адамның бойы жайланып, қарны тоқ болғандықтан ұйқысы келетінін айтады. Ал аш адамның...
Көз көңілдің сырын шертеді.
**Негізгі мағынасы** Көз адамның ішкі күйін, ниетін, қуанышы мен мұңын сөзсіз-ақ аңғартады. Яғни, адам не ойлап тұрса да...
Ашу үстінде ант жүрмейді.
**Негізгі мағынасы** Ашу қысқанда адам сабырын жоғалтады, сондықтан сол сәтте айтылған сөзге де, берілген антқа да сені...
Сыпайы сырын жасырмас,
Пұшық мұрнын жасырмас.
Пұшық мұрнын жасырмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сыпайы, көреген адам өз ойын, ниетін, ішкі сырын орынсыз жасырып жатпай...
Екі аяқты адам түгіл,
Төрт аяқты мал да ақсайды.
Төрт аяқты мал да ақсайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам да, мал да кейде жүрісінен жаңылып, ақсап қалуы мүмкін деген ой....
Көз қайда түссе, көңіл сонда.
**Негізгі мағынасы** Көз қайда түссе, көңіл де соған ауады деген сөз. Адамның назары түскен нәрсе ойына, ықыласына, тіпт...
Аузын ашса, сыры көрінеді,
Есігін ашса, төрі көрінеді.
Есігін ашса, төрі көрінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы қимыл-қозғалысы мен мінез-құлқы арқылы тануға болатынын айтады. Біреудің сө...
Судың жолын құм бөгер,
Ердің жолын сұм бөгер.
Ердің жолын сұм бөгер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: судың ағысын құм тоқтата алады, ал ер адамның жолын сұм, яғни арам ниет...
Аманат аман сақтайды.
**Негізгі мағынасы** Аманат деген — біреудің сеніп тапсырған заты, сөзі немесе міндеті. «Аманат аман сақтайды» деген мақ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.