Тілмен бидай қуырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Тілмен бидай қуырады» деген мақал сөздің күші мен шешендіктің әсерін айтады. Тура мағынада тілмен дән қуыру мүмкін емес, ал астарлы мағынада адам өз сөзімен көп нәрсені ұтып, жұртты иландырып, істің бетін бұра алады деген ой жатыр. Кейде өткір, ұтқыр сөзбен қиын жағдайдан да жол табуға болады. Бірақ бұл мақал тек мақтау емес, сөзге өте сақ болуды да ескертеді: орнымен айтылған сөз пайда әкелсе, орынсыз сөз дау туғызады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бидай қуыру» — оңай іс емес, жылу мен шеберлікті қажет ететін әрекет. Оны «тілмен» жасау — сөздің құдіретін әсірелей көрсететін образ. Яғни тіл адамның ең күшті құралының бірі, ол арқылы сендіруге, жұбату мен иландыруға, тіпті бір істі бастырып жіберуге болады. Қазақ танымында тіл — тек сөйлеу мүшесі емес, ойдың, беделдің, мінездің айнасы.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал шешен адамға, жақсы сөйлеп, ойын дәл жеткізе алатын кісіге қатысты айтылады. Мысалы, бір маман жиналыста өз жобасын анық, әсерлі сөзбен қорғап, басшылықты иландырады. Сонда жұрт «Тілмен бидай қуырады» деп, оның сөз тапқыштығын атап өтеді.