Қызба, қызуың басылғанда қызарарсың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ашуға беріліп, асығыс сөйлеген не ойланбай істеген адам кейін сабасына түскенде ұялып қалатынын білдіреді. Тура мағынада: қызу көтерілген адам ыстықтан қипақтайды, ал қызуы басылған соң беті қызарып, әлсіреп қалады. Астарлы мағынасы: қызбалық — адамға абырой әпермейтін мінез. Ашумен айтылған сөз, асыққан шешім кейін өкінішке, қысылуға, тіпті масқара болуға жеткізеді. Сондықтан кез келген іске сабырмен қарап, көңіл күйге емес, ақылға сүйену керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қызу» сөзі тек дене қызуын емес, адам бойындағы ашу, долылық, эмоцияны да меңзейді. «Басылғанда қызарарсың» деген тіркес адамның кейін ұялып, өз қателігін түсінетін сәтін бейнелейді. Қызару — ұялу мен қысылудың белгісі. Яғни мақал адам мінезін дене күйімен астастырып, өте дәл образ жасайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде біреуге ашумен пікір жазып, кейін өшіріп тастайтын немесе жұмыста біреуге дүрсе қоя беріп, соңынан кешірім сұрайтын жағдайларға сай келеді. Мысалы, қызметкер ренжіп, әріптесіне ауыр сөз айтса, сабасына түскен соң қатты ұялады. Сол үшін мұндайда алдымен тынышталып, сосын сөйлеген дұрыс.