Жақсының алдында жазыларсың,
Жаманның алдында тарыларсың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өз ортасына қарай ашылып не қысылып жүретінін білдіреді. Жақсы, парасатты, кең мінезді адамның алдында адам еркін сөйлеп, ойын ашық айтады, қатесін түзеп, жақсара түседі. Ал жаман, күншіл, тар пиғылды кісінің қасында адам именіп, қысылып, ойын толық жеткізе алмайды. Астарлы мағынасы — адам мінезі қоршаған ортаға да, өзіңнің көңіл күйіңе де әсер етеді, сондықтан жақсы адамға жақындап, жаманнан сақтану керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жазыларсың» сөзі адамның ішкі тартысы басылып, кеңейіп, түзелуін меңзейді. Ал «тарыларсың» дегені тек дене қимылы емес, көңілдің тарылуы, жүректің қысылуы, сенімнің азаюы деген ұғымды береді. Яғни жақсы адам — кеңістік пен жылу сыйлайтын, жаман адам — қысым мен жайсыздық тудыратын бейнеде көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе жұмыс орнында, оқу ортасында, достар арасында маңызды. Мысалы, қолдау көрсететін мұғалімнің немесе тәлімгердің қасында оқушы батыл сөйлеп, қателігін түзетеді; ал мінін бетке басып, кемсітетін адамның жанында жасқаншақ болып қалады. Сондықтан адам өзіне ықпал ететін ортаны дұрыс таңдауы керек.
Jamannyń aldynda tarylarsyń.