«Түу» дегенде түкірігі жерге түспейді.

Негізгі мағынасы

Бұл тұрақты тіркес беделі зор, айтқаны екі болмайтын, сөзі жерде қалмайтын адамды сипаттайды. Тура мағынасы: «түу» деп түкірсе, түкірігі жерге түспейді, оны біреу қағып алады, яғни айтқаны дереу орындалады. Астарлы мағынасы — ықпалды, өктем, айналасы алдында жүгіріп жүретін кісі. Тіркестің астарында кекесін де бар: мұндай адам көбіне тәкаппар, өзін жоғары ұстайтын, өзгені менсінбейтін болып келеді. Сондықтан ол мақтаудан гөрі өктемдікті сынау үшін жиірек айтылады.

Образдар мен теңеулер

«Түкірік» — адамнан шыққан ең болмашы нәрсе. Оның да жерге түспеуі айналасындағылардың әр қимылын бағып, жағынып тұрғанын әсірелеп көрсетеді. «Түу» деген одағай мен түкіру қимылы бір сәтке сыйып, биліктің шексіз екенін аңғартады. Бейне әрі күлкілі, әрі ащы.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін тіркес билігі мен беделі артып кеткен, айналасы жағымпаздарға толы адамға айтылады. Мысалы, бір мекеменің басшысы не айтса да, қызметкерлер бір ауыз қарсы сөз айтпай, жүгіріп орындаса, жұрт оны «түу» дегенде түкірігі жерге түспейтін адам деп атайды. Мұндай бедел адамды тәкаппарлыққа бастап кетпеуі керек, өйткені қорқыныштан туған құрмет билік кеткен күні бірге кетеді.