Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді айтады. Өсіп-өркендейтін елдің баласы өз ортасындағы азаматты құрметтеп, оны батыр, ер, қайратты деп бағалайды. Ал кері кетіп, әлсіреген елдің баласы бірін-бірі төмендетіп, намысын қайрайтын емес, кемсітетін сөз айтады. Яғни, елдің рухы сөзден, тәрбиеден, сыйластықтан көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «батыр» — тек соғыста ерлік көрсеткен адам емес, елге пайдалы, намысты, жігерлі азаматтың бейнесі. Ал «қатын» сөзі мұнда тура әйелді кемсіту үшін емес, біреуді еркекке лайықсыз, әлсіз, жасқаншақ деп төмендету мағынасында айтылған. Сондықтан мақалдың астарында біреуді көтермелеу мен кемсіту арқылы халықтың рухани деңгейі салыстырылады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жастардың бір-біріне қолдау көрсетуі, жақсы қасиетін көре білуі керек екенін еске салады. Мысалы, сыныпта бір оқушы олимпиадада жеңсе, қалғандары оны қызғанбай, «нағыз мықтысың» деп дем берсе, ол орта өсетін орта болады. Ал үнемі кемсіту, мазақ ету бар жерде ынта да, намыс та әлсірейді.
Birin-biri batyr deıdi.
Ósher eldiń balasy,
Birin-biri qatyn deıdi.