Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Соқыр көзіне сенбейді, қолымен көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір нәрсеге тек есту арқылы емес, өз тәжірибесімен, нақты дәлелімен көз жеткізетінін…
Екі торының өзгелігі жоқ,
Игі жақсының бөтендігі жоқ.
Игі жақсының бөтендігі жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — түсі бірдей екі торы аттың айырмасы байқалмайды деген ой. Астарлы…
Көшпелі елде ақың болса,
Көше-көше қасыңа келер.
Көше-көше қасыңа келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көшіп-қонып жүретін елде адамға пайдасы тисе, қадірің білінсе, жұрт сені…
Елірменің емі жоқ.
Негізгі мағынасы «Елірменің емі жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — қатты шамданған, өзіне ие бола алмайтын адамға ем…
Өгіздің құйрығы болғанша,
Бұзаудың құлағы бол.
Бұзаудың құлағы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өгіз сияқты ірі, күшті жануардың құйрығы болғаннан гөрі, бұзау сияқты…
Көзі ауырған Күнді көрмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында көзі ауырып, жарықты көтере алмайтын адам Күннің нұрын көре алмайтынын…
Ақымақ артын ойламас,
Аласа суға бойламас.
Аласа суға бойламас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ақылы мен көрегендігін салыстырады. Тура мағынасында, ақымақ адам істің соңы не…
Айқай әділдіктің белгісі емес.
Негізгі мағынасы Айқайлап сөйлеу әділдікке жетелемейді, керісінше ақиқаттың салмағын төмендетуі мүмкін. Мақалдың тура…
Сынасуға жараған сыйласуға да жарайды.
Негізгі мағынасы Сынасуға жараған адам сыйласуға да жарайды деген сөз. Яғни біреумен қалжыңдасуға, әзіл айтып, мінін…
Қисық аяққа қисық кебіс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда «аяғы қисық адамға қисық кебіс лайық» деген тура мағына береді. Астарында…
Жейтін ауызды жемейтін ауыз бөгейді.
Негізгі мағынасы Жейтін ауызды жемейтін ауыз бөгейді деген мақалдың тура мағынасы — тамақ жей алмайтын, әрекетсіз ауыз…
Дабысына табысы сай.
Негізгі мағынасы Дабысына табысы сай деген мақал адамның сөзі, даңқы, уәдесі не көрсеткен бейнесі оның шынайы ісімен…
Ақта қара жоқ,
Қараға шара жоқ.
Қараға шара жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақ түстің ішінен қараны, қараның ішінен ақты таба алмайсың. Астарлы…
Ұяттан безген арын саудаға салады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұятты жоғалтқан адам ар-намысын да оңай құрбан ететінін айтады. Тура мағынасында — адам…
Темірге тіл, жаңқаға жан бітірген.
Негізгі мағынасы «Темірге тіл, жаңқаға жан бітірген» деген мақал сөздің, шеберліктің және ұқыпты еңбектің құдіретін…
Алдау бар жерде ақиқат жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: алдау болған жерде шындық айтылмайды, ақиқат көрінбейді. Астарлы мағынасы…
Аурудың емі - саудың сәлемі.
Негізгі мағынасы Ауру адамға ең үлкен демеу — сау адамның амандасып, хал-жағдай сұрауы. Бұл мақалдың тура мағынасы…
Биік ағаш бұрын құлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бойы биік, асқақ ағаш желге де, дауылға да бірінші болып төтеп береді…
Балық жоқта бақа да балық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: балық жоқ жерде бақаға да балық деп қарауға болады. Астарлы мағынасы: шын…
Адамнан адам асса да,
Ғаламнан аспайды.
Ғаламнан аспайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қанша қабілетті, ақылды, беделді болса да, бүкіл ғаламнан, табиғаттан, өмірдің…
Оңбағанның иті ұры кеткен соң үреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұры кетіп қалғаннан кейін ғана ит үреді, яғни қауіп өтіп кеткен соң дабыл…
Көңілің қалған жерден көш жер қаш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір жерден, бір ортадан немесе бір істен көңілі қалса, ол жерден іштей де, көңілмен…
Зорлықшыл зорлықтан қаза табады.
Негізгі мағынасы «Зорлықшыл зорлықтан қаза табады» деген мақалдың тура мағынасы — күш қолданып, өз дегенін зорлықпен…
Кісінің үлкені де бол,
Кішінің тілін де ал.
Кішінің тілін де ал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға екі қасиетті қатар ұстануды үйретеді: өз орныңды, абыройыңды сақтай біл және жасы…
Жалынсаң, жау басынар,
Басынар да, басыңа шығар.
Басынар да, басыңа шығар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз қадірін түсіріп, орынсыз жалынса, қарсылас не пиғылы жаман адам оны әлсіз деп санап…
Аңшы қанша айла білсе,
Аң сонша жол білер.
Аң сонша жол білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аңшы қанша айла-тәсіл қолданса, аң да сонша қашу, тығылу, сақтану жолдарын…
Бермейін деген құлының
Жалғыз тайын ұры алар .
Жалғыз тайын ұры алар .
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бергісі келмей, сараңдық танытқан адамның жалғыз тайы да ұрылардың қолына…
Жегіштің батасы көп, малы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тойымсыз, қанағатсыз адамның сөзі көп болғанымен, шын берері аз екенін меңзейді. Тура…
Байтал жүйрік, пайда жоқ,
Қатын шешен, парқы жоқ.
Қатын шешен, парқы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай жақсы көрінген, бірақ шын мәнінде пайдасы жоқ нәрсенің қадірсіз болатынын меңзейді…
Деңгене жесең етті,
Сүйегі жыртар бетті.
Сүйегі жыртар бетті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — деңгене деген майлы, құнарлы етті тамақ жеген адам тоқ, тойымды болады…
Адалдық аздырмас,
Арамдық бойды жаздырмас.
Арамдық бойды жаздырмас.
Негізгі мағынасы Адалдық адамды төмендетпейді, керісінше арын таза ұстап, абыройын сақтайды. Ал арамдыққа барған кісі…
Жақсының алдында - ізет,
Жаманның алдында - күзет.
Жаманның алдында - күзет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен қарым-қатынаста орын мен өлшемді сақтауды үйретеді. Жақсы, өнегелі, парасатты…
Тұмылдырық таққан бұзаудай.
Негізгі мағынасы «Тұмылдырық таққан бұзаудай» деген мақал тура мағынасында — мұрнына тұмылдырық салынған бұзау сияқты…
Бақ қонбас жігіттің іздегені дес болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бақ, дәулет, сәттілік бір адамға қона қоймаса, оның істеген әрекеті де…
Сауысқан шоқыса да тоқ болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сауысқан қанша шоқып, қанша теріп жесе де, қомағайлығы басылмайды, тоя…
Бесті атанның күні күркірейді.
Негізгі мағынасы «Бесті атанның күні күркірейді» деген мақалдың тура мағынасы — жасы жетіп, күші толысқан бесті атанның…
Алтын тісті ауыздан,
Аса жаман сөз шығар.
Жаннан безген жауыздан,
Жазығы жоқ көз шығар.
Аса жаман сөз шығар.
Жаннан безген жауыздан,
Жазығы жоқ көз шығар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің құдіреті мен адамның ішкі мінезін салыстырады. Тілі әдемі, аузы алтындай көрінген…
Сыпайы жаурамайды, дірілдейді,
Өзгеге тоңғаны білінбейді.
Өзгеге тоңғаны білінбейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сыпайы, сабырлы, ұстамды көрінген адам қиындықты көпке жария етпей, ішінен көтеріп…
Шалдың әні зармен тынады.
Негізгі мағынасы «Шалдың әні зармен тынады» деген мақал өмірдің соңғы кезеңі жайлы астарлы ой айтады. Мұндағы тура…
Көшсе, мал семіреді,
Көшпесе, қатын семіреді.
Көшпесе, қатын семіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — малды жайылымы шүйгін, шөбі мол жерге көшірсе, ол тез семіреді; ал…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.