Арыстан асқынса, айға шабар,
Ақымақ асқынса, анасын сабар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезіндегі екі түрлі шектен шығуды салыстырады. Арыстан — айбатты, күшті, қайратты жануар. Ол асқынса, яғни шектен тыс өршіл, қаһарлы күйге түссе, ең биікке ұмтылады, айға шабардай әсер қалдырады. Ал ақымақ адам асқынса, оның күш-қуаты да, бағыты да дұрыс болмайды; ол өз ашуын, көрсоқыр мінезін ең әуелі өзіне жақын адамға, тіпті анасындай асыл жанға да жұмсауы мүмкін. Яғни мақал ақылсыздық пен ашудың адамды төмендететінін, ал айбын мен сананың дұрыс бағытталса ғана қадірлі болатынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Арыстан — қайрат, өрлік, табиғи күштің бейнесі. «Айға шабар» деген тіркес оның өршіл, асқақ мінезін әсірелеп көрсетеді. Ал «ақымақ» сөзі ақылсыз, өзін тежей алмайтын адамды білдіреді. «Анасын сабар» деген ауыр образ — ақылсыздықтың шегі жоқтығын, адамдық қасиеттен айырылғанда ең қасиетті адамды да ренжітуі мүмкін екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ашуға берілетін, өзін ұстай алмайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, әлеуметтік желіде біреу ренжіп, ойланып сөйлемей, жақындарына ауыр сөз айтып қойса, осы мақал еске түседі. Ол алдымен сабыр сақтап, ақылға жүгінуді үйретеді.
Aqymaq asqynsa, anasyn sabar.