Тигенге тиіп,
Тимегенге сідігін шашады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның мінезіндегі ашушаңдық пен өшпенділікті әжуалайды. Тура мағынасында — бір нәрсеге тиіскенде, ол қарсы әсер етіп, зиянын қайтарады деген ой бар. Астарлы мағынасында — жанына батқанға шамадан тыс кектенетін, өзіне тиіспегенге де кесірін тигізетін адам туралы айтылады. Яғни мұндай кісі ызасын тежей алмай, әділ-әділетсізіне қарамай, айналасына да ашуын шашады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «тигенге тиіп» деген тіркес — өзіне жасалған әрекетке дереу жауап беру, қарсыласу белгісі. Ал «тимегенге сідігін шашады» деген өте өткір, тұрпайы образ адамның тек ренжігенге емес, жазықсыз жанға да зиян келтіретінін көрсетеді. Мұндағы бейне ашудың шектен шығуын, тәрбиесіз мінезді, сабырсыздықты әшкерелейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал негізсіз ызаға булығып, жақынын да, әріптесін де ренжітетін адамға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста басшысынан ескерту естіген қызметкер үйге келіп, ашуын баласына не жұбайына шығарып жіберсе, дәл осы мақал орынды болады. Мұндайда халық сабыр сақтап, ашуды ақылға жеңдіруді ескертеді.
Tımegenge sidigin shashady.