Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Тіл сырласар,
Өсек сыбырласар.
Өсек сыбырласар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тілдің екі түрлі қызметін салыстырады. Жақсы сөз, шынайы әңгіме адамды сырласуға, ой…
Түйе жаман, тоқтамайды,
Өзімнің арбам жақсы, оттамайды.
Өзімнің арбам жақсы, оттамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе жаман болса, арба ілгері жүрмей, жолда көп бөгеледі; ал өз арбасын…
Алтын табылса,
Түйерге түйіншек табылмайды.
Түйерге түйіншек табылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қымбат алтын табылғанымен, оны түйіп алатын шағын түйіншек те табылмауы…
Керқұланның қадірін ойда, қырда қақ білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — Керқұлан сияқты жүйрік, бағалы аттың шын қадірі оны мінгенде де…
Аусардың қызықпайтыны жоқ.
Негізгі мағынасы Аусар адам бір іске де, бір сөзге де, бір көрініске де тез қызығып, әр нәрсеге аңғарымсыз тартыла…
Адамды адамгершілікке сүйрейтін - ақыл,
Адамды жамандыққа ұрындыратын - ашу.
Адамды жамандыққа ұрындыратын - ашу.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның дұрыс жол таңдауында ең басты екі күшті көрсетеді: ақыл мен ашу. Ақыл адамды…
Қартайған ит шүкісін шығарып өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның не жан иесінің бойына сіңіп қалған әдеті қартайғанда да оңай өзгермейтінін…
Бетегесі шоңқайған қояндай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің түрі, қалпы немесе жүріс-тұрысы қоянға ұқсап, шошаңдап, именшектеп, сенімсіз…
Жасыңда ұқпағанды жасай келе түсінерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірден сабақ алуы уақытқа байланысты екенін білдіреді. Жастық шақта көп нәрсенің…
Ит жатқан жерде сүйек қалмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ит жатқан жерде сүйек жатса, ол міндетті түрде жоғалып кетеді, себебі ит…
Ұятсыздың беті күшала.
Негізгі мағынасы «Ұятсыздың беті күшала» деген мақал ұяттан безген, ар-намысты ойламайтын адамның беті қатайып…
Түс білмейді, күш біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кей кезде бір істі көп ойлап, түсініп-тексеріп отырғаннан гөрі…
Арам - ауыр, ақ - жеңіл.
Негізгі мағынасы Арам жолмен табылған нәрсенің салмағы ауыр дегені — ол адамның көңіліне тыныштық бермейді, ұят пен…
Күніне мың сөйлеген адам өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді орынсыз көп айту адамға зиян екенін ескертеді. Тура мағынасында, «мың сөйлеген» — өте…
Үйде оңбаған түзде оңбас.
Негізгі мағынасы Үйде адам өз мінезін түзеп, тәрбиесін көрсетпесе, сыртта да беделді, сыйлы бола алмайды. Мақалдың тура…
Келеге түспеген бура керенау.
Негізгі мағынасы Келеге түспеген бура — үйірге қосылмай, көппен бірге жүрмеген, ырыққа көнбеген бура. Мұндай бураның…
Жақсыны жаман қабар.
Негізгі мағынасы Жақсының жақсы қасиеті, ісі, беделі жасырын қалмайды; уақыт өте ол сөзге, әңгімеге, ел ішіндегі…
Ел артындағы шаң жұтар,
Ел алдындағы май жұтар.
Ел алдындағы май жұтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішіндегі адамның орнын, еңбегі мен беделіне қарай көретін құрметті білдіреді. Тура…
Бәрі жеген бөксемді иттен неге аяйын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өз сыбағасын, үлесін өзі жеп қойған адам енді қалғанын итке қимаған күйді…
Аш адам
алты көрпе жамылса да ұйықтай алмайды.
алты көрпе жамылса да ұйықтай алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қарны аш адам қанша жылынып жатса да, көңілі жай таппай, тыныға алмайды…
Бүгінгі ашуыңды ертеңге қалдыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды ашуға ермеуге, көңіл күйге беріліп асығыс шешім қабылдамауға шақырады. Тура…
Өтірікші айғақ қойып сөйлейді.
Негізгі мағынасы Өтірікші адам өз сөзін шын қылып көрсету үшін дәлел іздеп, айғаққа сүйеніп сөйлейді. Яғни ол шындықты…
Айтып істеген ұрлықтың айыбы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ұрлықты алдын ала айтып, жоспарлап істесе де, оның күнәсі мен айыбы…
Көл байлығынан көңіл байлығы қымбат.
Негізгі мағынасы Көлдің байлығы — көзге көрінетін, сыртқы дүниелік молшылық. Ал көңіл байлығы — адамның пейілі…
Әйелді гүлмен жасқауға да болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйелге құр мақтау айтып, сырттай әдемі сөзбен ғана жұбатуға болмайтынын меңзейді. Тура…
Өтірікшіні сөзінен емес, көзінен таны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өтірік айтатын адамды оның сөзіне ғана қарап емес, мінез-құлқы мен көзқарасына қарап тану…
Ажалды тышқанға аш мысық тап келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аш жүрген мысық жолыққан тышқанды оңай олжа көреді, оны міндетті түрде…
Күңнің өз күңкілін,
Өзіне қимайсың ба?!
Өзіне қимайсың ба?!
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің өз мінін, өз ішіндегі реніш пен қыңырлығын өзгеге артпай, алдымен өз бойынан ізде…
Арыстан асқынса, айға шабар,
Ақымақ асқынса, анасын сабар.
Ақымақ асқынса, анасын сабар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезіндегі екі түрлі шектен шығуды салыстырады. Арыстан — айбатты, күшті, қайратты…
Тотықұс бойын көріп зорланады,
Аяғын көріп қорланады.
Аяғын көріп қорланады.
Негізгі мағынасы Тотықұс өз бейнесіне тамсанып, өзін ерекше санап, кердеңдейді. Бірақ оның аяғын көргенде, яғни…
Қорқарың бар,
Қосты неге тонайсың?
Қосты неге тонайсың?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: «Қорқатын нәрсең бар болса, неге тағы тонайсың?» деген сұрақ. Астарлы…
Кісісі буынып өлген үйде,
Жіпті ауызға алмайды.
Жіпті ауызға алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қайғы-қасірет келген үйде орынсыз сөз айтып, күлкі араластырып, жеңіл мінез көрсету дұрыс…
Тигенге тиіп,
Тимегенге сідігін шашады.
Тимегенге сідігін шашады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезіндегі ашушаңдық пен өшпенділікті әжуалайды. Тура мағынасында — бір нәрсеге…
Қайталаған дерт жаман,
Қайта бұзылған серт жаман.
Қайта бұзылған серт жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уәде мен анттың қадірін түсіндіреді. Бір рет бұзылған серттің өзі жаман болса, сол қателік…
Жалқау кісі - жарым кісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жалқау адам толыққанды, пайдалы іс тындыра алмайтын, жартылай ғана адам…
Өлгеннің жазасын көмген берсін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның біреудің істеген ісі мен қателігіне, ең алдымен, сол адамның өзі жауап беруі керек…
Тілмен бидай қуырады.
Негізгі мағынасы «Тілмен бидай қуырады» деген мақал сөздің күші мен шешендіктің әсерін айтады. Тура мағынада тілмен дән…
Алланың шайтанынан адамның шайтаны күшті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жаман пиғылы мен зұлымдығы кейде сыртқы қауіптен де қауіпті екенін білдіреді. Тура…
Жаман «ит» десең арланады,
«қасқыр» десең жалданады.
«қасқыр» десең жалданады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның намысына тиетін ауыр сөздің әсерін көрсетеді. Тура мағынасында біреуді «ит» десең…
Атының сыры иесіне мәлім.
Негізгі мағынасы «Атының сыры иесіне мәлім» деген мақалдың тура мағынасы — аттың мінезі, жүрісі, шаршауы, көңіл-күйі…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.