Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
793.5K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Байлың түбі - бақыл,
Қазына түбі - ақыл.
Қазына түбі - ақыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал байлықтың да, қазынаның да шын қадірі ақыл мен қанағатта екенін айтады. Тура мағынада қар...
Сөйлей білмес жамандар
Сөзді өзіне келтірер.
Көше білмес жамандар
Көшсе, көлік өлтірер.
Сөзді өзіне келтірер.
Көше білмес жамандар
Көшсе, көлік өлтірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді де, істі де жөндеп ұстай алмайтын адамның зияны өзіне ғана емес, айналасына да тиет...
Жамандықты ұмыт,
Жақсылыққа ұмтыл.
Жақсылыққа ұмтыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өткендегі жамандықты жүректе сақтап, кек қуып жүрудің қажеті жоқ екенін үйретеді....
Сабын кірді ашады,
Сабырсыз сырды ашады.
Сабырсыз сырды ашады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сабын кірді кетіріп, нәрсенің бетін тазартады. Ал астарлы мағынасы — с...
Көтергенің құрысын,
Қолтыққа қолды тыққан соң.
Қолтыққа қолды тыққан соң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз бетімен, өз күшімен жүргені дұрыс екенін аңғартады. Біреудің жетегінде, сүйені...
Аруана - бір үйдің көлігі,
Бір үйдің көжесі.
Бір үйдің көжесі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аруананың, яғни нар түйенің, бір шаңыраққа өте қадірлі, көп пайдасы тиетін мал екенін біл...
Жақсы ат - жанға серік,
Жақсы ит - малға серік.
Жақсы ит - малға серік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы ат адамға жолда сенімді көлік, ал жақсы ит малды күзететін қорған...
Арамның ісі өрге баспайды,
Өрге басса да, өрден аспайды.
Өрге басса да, өрден аспайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал арам жолмен істелген істің баянды болмайтынын айтады. Тура мағынасында: қулықпен, ұрлықпе...
Ас тасыса, қатығы төгілер,
Ашу тасыса, ақыл төгілер.
Ашу тасыса, ақыл төгілер.
**Негізгі мағынасы** Ас молайып, ыдысқа симай төгілсе, оның қисыны жоқ ысырапқа ұласатыны сияқты, адамның ашуы шегінен а...
Тойған қозы момақан.
**Негізгі мағынасы** Тойған қозы момақан деген мақалдың тура мағынасы — қарны тоқ, жайлы күйдегі қозы тыныш, жуас болады...
Екі үйдің қонағы
Емексіп жүріп аш қалар.
Емексіп жүріп аш қалар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір үйде де, екінші үйде де толық отырып тамақ ішпей, қонақ болып жүре...
Жорғаң болса, өрге сал,
Ісің ақ болса, көпке сал.
Ісің ақ болса, көпке сал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жорға атты адам өрге шығарса да шаршамайды, жүрісі жайлы, жүрдек болад...
Ер бала өкпешіл болса,
Ырысқа кесір болар.
Ырысқа кесір болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің орынсыз өкпелегіш, шамшыл болуы жақсы емес екенін ескертеді. Мұндағы тура мағ...
Келін жаман емес,
Келген жері жаман.
Келген жері жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал келінді жеке кінәламай, оның мінезі мен болмысы көбіне түскен ортасына, яғни келген жерін...
<<Ал>> десең қуанады, «бер» десең күйінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезіндегі сараңдық пен пейілсіздікті әжуалайды. Біреу «ал» десе, яғни өз пайдасына...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.