Алланың шайтанынан адамның шайтаны күшті.
«Алланың шайтанынан адамның шайтаны күшті.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Шайтан — адамды жамандыққа азғыратын күш, бірақ мақал одан да қауіптісі бар дейді: ол — адам арасындағы азғырушы. Жаман жолға итермелейтін, өсек тасып, араздық салатын, біреуді арандатып, жаман іске бастайтын адам сыртқы зұлымдықтан да күштірек әсер етеді. Себебі ол көзге көрінеді, сөзі нанымды, жақын жүреді, сондықтан оған сенесің. Мақал ортаны абайлап таңдауға, кімнің ақылына ерерін ойлануға шақырады.
Образдар мен теңеулер
«Алланың шайтаны» — дін түсінігіндегі көзге көрінбейтін азғырушы, Ібіліс. Мақал осы белгілі ұғымды өлшем ретінде алып, «адамның шайтаны» деген жаңа тіркес жасайды: адам кейпіндегі азғырушы. Салыстыру күшейту тәсілімен құрылған: ең жаман деп танылған нәрседен де жаманы бар. Халық тілінде «шайтан» сөзі қу, алдамшы, арандатушы адамға да айтылады, сондықтан бұл бейне түсінікті әрі өткір.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Біреу жаман жолдасқа еріп, бұзылып кеткенде, арандатушыны айыптау үшін, баланы жаман ортадан сақтандыру үшін айтылады. Үні — ескерту, кейде ашулы айыптау. Діни тақырыпта қалжыңға айналдыру орынсыз. Мысалы, ұлы жаман достарымен ойын үйіне қашып жүргенін білген әке: «Алланың шайтанынан адамның шайтаны күшті, кіммен жүргеніңе қара», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда бір жігіт ағайынымен жерге таласып, оны біреу арандатқаны белгілі болғанда, қария мақалды айтып, нағыз кінәліні атайды.
— Мектепте сабақтан қашуға шақырған сыныптасына ерген баланы мұғалімі оңаша сөйлестіріп, кімнің ақылына ергенін ойлантады.