Отбасы туралы — 4-бет 910
Сұрыптау:
Аталы баланың өзі тойған,
Жетім баланың көзі тойған.
Жетім баланың көзі тойған.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әкесі бар, тірегі бар бала өз несібесіне өзі жетіп, тояды; ал жетім бала…
Аталы жетім - арсыз жетім,
Аналы жетім - ерке жетім.
Аналы жетім - ерке жетім.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жетімдіктің екі түрлі халін салыстырады. Әкесі жоқ бала өмірде сүйеніштен, бағыттан…
Аталы ұл - қожалы құл.
Негізгі мағынасы Әкесі тірі ұл қожайыны бар құл сияқты: ол өз бетімен шешім қабылдамайды, әкесінің ырқында жүреді…
Атанға туған күн ботаға да туады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — атан түйеге туған күннің ботаға да тууы, яғни үлкенге келген мүмкіндік…
Атаның жүгі - атанның жүгі.
Негізгі мағынасы Атан — жүк артатын ең күшті түйе; оның жүгі ауыр, оны басқа мал көтере алмайды. Мақал әкенің, отбасы…
Күнде бір мақал
«Отбасы туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Атаның көңілі балада,
Баланың көңілі далада.
Баланың көңілі далада.
Негізгі мағынасы Әкенің ойы үнемі баласында: қайда жүр, тамақ ішті ме, аман ба деп уайымдайды. Ал баланың көңілі далада…
Атаның құны, ананың сүті.
Негізгі мағынасы Екі қасиетті борыш қатар аталған: атаның құны мен ананың сүті. Ертеде әкесі өлтірілсе, оның құнын…
Атаның салған жолы бар,
Ананың тіккен тоны бар.
Ананың тіккен тоны бар.
Негізгі мағынасы Әке баласына жол салып кетеді: өнеге, кәсіп, абырой, ел алдындағы аты — бәрі сол жолдың бойында. Ана…
Атаңа не істесең, алдыңа сол келер.
Негізгі мағынасы Әкеңе қалай қарасаң, өз алдыңа да сол келеді: ертең сенің балаң да саған дәл солай істейді. Мақал…
Ата өліп, бала қалса,
Мұратына жетеді.
Бала өліп, ата қалса,
Арманы іште кетеді.
Мұратына жетеді.
Бала өліп, ата қалса,
Арманы іште кетеді.
Негізгі мағынасы Ата дүниеден өтіп, баласы артында қалса, ол мұратына жетеді: оның атын, ісін жалғастыратын ұрпақ бар…
Ата өлсе де, кәде өлмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әке дүниеден өтсе де, оның артында қалған салт-дәстүр, жөн-жоралғы, міндет…
Атасыз үй - батасыз,
Анасыз үй - панасыз.
Анасыз үй - панасыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың үй ішіндегі орнын өте биік қояды. Тура мағынасында, әкесі жоқ үйде бата беріп…
Атасыз ұл ақылға жарымас ,
Анасыз қыз жасауға жарымас .
Анасыз қыз жасауға жарымас .
Негізгі мағынасы Әкесіз өскен ұлдың ақылы толмайды, анасыз өскен қыздың жасауы толмайды. Ұлға өмірдің жолын, ел…
Атасы өлсе - асқар тауының құлағаны,
Анасы өлсе - ағар бұлағының суалғаны.
Анасы өлсе - ағар бұлағының суалғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ана қадірінің теңдессіз екенін білдіреді. Әке не ата — үй ішіне тірек, қорған, бағыт…
Ата тұрып, бала сөйлесе - шіркіндігі,
Аға тұрып, іні сөйлесе - еркіндігі.
Аға тұрып, іні сөйлесе - еркіндігі.
Негізгі мағынасы Әкесі тұрғанда баласы сөз бастаса — шіркіндігі, яғни өзін артық санағаны; ағасы тұрғанда інісі сөйлесе…
Ата тұрып, ұлы сөйлегені ержеткені,
Ана тұрып, қызы сөйлегені - бойжеткені.
Ана тұрып, қызы сөйлегені - бойжеткені.
Негізгі мағынасы Әкесінің көзінше ұлы сөз алып, ойын айта бастаса — ол ер жеткені; шешесінің көзінше қызы сөйлей…
Ата үйі - алтын бесік,
Кірсем-шықсам, сипалар.
Кірсем-шықсам, сипалар.
Негізгі мағынасы Әке үйі — алтын бесік: онда кіріп-шыққан сайын адамды аялап, басынан сипайды. Мақал көбіне күйеуге…
Ата ұлы аталықтың сөзін айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ұл бала әкесінен көргенін, естігенін, үйренгенін қайталайды деген сөз…
Ата ұлын күндеген,
Атасына жаумен тең.
Ата сөзін білмеген,
Бұлағы жоқ таумен тең.
Атасына жаумен тең.
Ата сөзін білмеген,
Бұлағы жоқ таумен тең.
Негізгі мағынасы Ата ұлы — бір әкенің баласы, яғни туған бауыр, кең мағынада бір атадан тараған ағайын. Өз бауырын…
Ат болар тай саяққа үйір,
Адам болар бала қонаққа үйір.
Адам болар бала қонаққа үйір.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: құлын болып жүрген тай жалғыз жүрмей, үйірге қосылуды қалайды; сол сияқты…
Аты жаманның арманы кетер,
Баласы жаманның дәрмені кетер.
Баласы жаманның дәрмені кетер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аты жаман, яғни жаман атқа қалған адамның арманы жүзеге аспайды; баласы…
Атыңа ауыр жүк артпа,
Анаңа ауыр сөз айтпа.
Анаңа ауыр сөз айтпа.
Негізгі мағынасы Атыңа көтере алмайтын ауыр жүк артпа, анаңа ауыр сөз айтпа. Ат ауыр жүктен жығылады, белі қажалады, ал…
Атың жақсы болса,
Бүл дүниенің пырағы,
Қатының жақсы болса,
Бұл дүниенің шырағы.
Бүл дүниенің пырағы,
Қатының жақсы болса,
Бұл дүниенің шырағы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы ат пен жақсы жардың адам өміріндегі орнын салыстырып көрсетеді. Тура мағынасында…
Атың жақсы болса - қанатың,
Ағайын жақсы болса - санатың.
Ағайын жақсы болса - санатың.
Негізгі мағынасы Жақсы ат — адамның қанаты: алыс жолды жақындатады, жаудан құтқарады, ісін жеңілдетеді. Жақсы ағайын…
Атың жаман болса,
Арманың кетеді.
Алғаның жаман болса,
Мейманың кетеді.
Арманың кетеді.
Алғаның жаман болса,
Мейманың кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі серіктің, таңдаудың қадірін көрсетеді. «Атың жаман болса» дегені — мінсіз…
Атың жаман болса, қарың кетер,
Балаң жаман болса, арың кетер.
Балаң жаман болса, арың кетер.
Негізгі мағынасы Мініп жүрген атың жаман болса, оны қамшылап, тебініп айдап, қарың талады; балаң жаман болса, абыройың…
Атың жаман болса, сатып құтыларсың,
Әйелің жаман болса, қайтып құтыларсың.
Әйелің жаман болса, қайтып құтыларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тұрмысындағы екі түрлі қиындықты салыстырады. Жаман аттан сатып құтылуға болады…
Атың жебір болса - Құдайдың бергені,
Әйелің жебір болса - Құдайдың ұрғаны.
Әйелің жебір болса - Құдайдың ұрғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі қиындықты салыстырып айтады: мінген атың жебір, яғни жуас та ширақ болмай, шаруаға…
Атыңнан айырылсаң да,
Ер-тоқымыңнан айырылма
Қатыныңнан айырылсаң да,
Қазан-ошағыңнан айырылма
Қазан-ошағыңнан айырылсаң да,
Халқыңнан айырылма.
Ер-тоқымыңнан айырылма
Қатыныңнан айырылсаң да,
Қазан-ошағыңнан айырылма
Қазан-ошағыңнан айырылсаң да,
Халқыңнан айырылма.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың түпкі ойы — адам өмірде қандай қиындық көрсе де, өз тірегін, өзегін жоғалтпау керек. Ат…
Атың шабан болса -
дүниенің азабы,
Алғаның жаман болса -
бұл дүниенің тозағы,
Балаң жаман болса -
көрінгеннің мазағы.
дүниенің азабы,
Алғаның жаман болса -
бұл дүниенің тозағы,
Балаң жаман болса -
көрінгеннің мазағы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өміріндегі үш ауыртпалықты қатар көрсетеді: шабысы баяу, жарамсыз ат — жол азабы…
Аты, тоны бар кісі
Жиын, тойға барысар;
Ұлы, қызы бар кісі,
Құдалыққа барысар.
Жиын, тойға барысар;
Ұлы, қызы бар кісі,
Құдалыққа барысар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды қоғаммен араласуға, ел ішіндегі салт-дәстүрге қатысуға жетелейтін нәрсе — оның өз…
Ауласы бірдің ауасы бір.
Негізгі мағынасы Ауласы бірдің ауасы бір деген мақалдың тура мағынасы — бір аулада, бір қоныста тұрған адамдар бір…
Ауылдасың жақсы болса,
Ағайының не керек?
Алған жарың жақсы болса,
Айтың-тойың не керек?
Ағайының не керек?
Алған жарың жақсы болса,
Айтың-тойың не керек?
Негізгі мағынасы Ауылдасың, яғни көршің жақсы болса, ағайынды іздеп әуре болмайсың: күнделікті көмек, жылы сөз, қиын…
Ауыл-үйді бала мен ит араздастырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыл ішіндегі, үй ішіндегі татулықтың да, берекесіздіктің де көбіне ұсақ нәрседен…
Ауыл үйдің қонағы
Анда-санда бір келеді,
Онда да бабы табылмайды.
Анда-санда бір келеді,
Онда да бабы табылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ауыл адамдары үйге келген қонақты жиі көрмейді, сондықтан қонақ келгенде…
Ауылыңа қалың берсең, төменнен бер,
Қызыңа қалың берсең, жоғарыдан бер.
Қызыңа қалың берсең, жоғарыдан бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — мал-жанға, қалың малға келгенде ауылға беретін көмекті де, қызға…
Ауырды нар көтереді,
Әзілді жар көтереді.
Әзілді жар көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ауыр жүк көтеруге нар түйе шыдайды, ал жеңіл әзіл-қалжыңды, сөздің…
Ашу - ағадан, кешірім - ініден.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайын арасындағы сыйластық пен сабырды меңзейді. Тура мағынасында, үлкен аға кейде ашу…
Аялы ағаш саялы.
Негізгі мағынасы «Аялы ағаш саялы» деген мақалдың тура мағынасы — жайқалған, күтімі бар ағаштың көлеңкесі мол болады…
Әділсіз болса, би оңбас,
Әйелсіз болса, үй оңбас.
Әйелсіз болса, үй оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі: би әділ болмаса, ел ісі түзелмейді, өйткені би — дауды…