«Ауырды нар көтереді, Әзілді жар көтереді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ауыр жүкті нар көтереді, ал әзілді жар көтереді: қалжыңның салмағын ең жақын адамың — жұбайың, сырлас досың ғана ренжімей көтере алады. Мақал әзілдің де жүк сияқты салмағы барын айтады: оны кез келген адам көтере бермейді, бөтен кісі ренжиді, ал жақын адам түсінеді, кешіреді. Сонымен қатар ескерту бар: еркін әзілді тек жақыныңа айт, бейтанысқа салма. Жақындықтың бір өлшемі де осы — әзілді ренжімей қабылдау.
Образдар мен теңеулер
Нар — бір өркешті, денесі ірі, күші мол түйе; көште ең ауыр жүкті, үйдің сүйегін нарға артқан. «Ауырды нар көтереді» тіркесі тілде жеке тұрып та жүреді, ауыр іске мықты адам ғана шыдайтынын білдіреді. Мақал осы танымал бейнеге екінші жолды қосып, «нар» мен «жар» ұйқасымен әзілді жүкке теңейді. Жар — жұбай, жүректес адам; «дос-жар» тіркесінде жақын дос мағынасында да келеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жақын адамдар арасындағы еркін әзілді түсіндіру үшін немесе бейтанысқа шектен тыс қалжыңдаған кісіге ескерту ретінде айтады. Ерлі-зайыптылар бір-бірін әзілдегенде, жұрт күліп мақалдың екінші жолын айтып қояды. Үні жылы, әзілді. Біреу жұбайын жұрт алдында қорлап жатса, мақалды желеу етіп ақтауға болмайды. Мысал: «Ата әжені қалжыңдап, жұрт күлгенде, әже де күліп: — Ауырды нар көтереді, әзілді жар көтереді, — деді».
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда күйеу жігіт келіншегін жеңіл әзілмен күлдіргенде, оның досы бейтаныс қонақтарды да солай қағытпақ болып, ағасы оны тоқтатады.
— Жолда ұзақ бірге келе жатқан екі дос бірін-бірі аямай қалжыңдап, жанындағы жолаушы таңданғанда, біреуі мақалды айтып түсіндіреді.
Ázildi jar kóteredi.