Аты, тоны бар кісі
Жиын, тойға барысар;
Ұлы, қызы бар кісі,
Құдалыққа барысар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды қоғаммен араласуға, ел ішіндегі салт-дәстүрге қатысуға жетелейтін нәрсе — оның өз үй-іші, перзенті, малы мен мүлкі екенін білдіреді. Тура мағынасында, аты мен тоны бар адам жиын-тойға еркін бара алады, ал ұлы мен қызы бар кісі құдалыққа, құдандалық байланысқа қатысады. Астарлы мағынасы — адамның өмірі тек өз басымен шектелмей, ағайынмен, елмен, құда-жекжатпен араласу арқылы кеңейеді, мәртебесі де, жауапкершілігі де артады.
Образдар мен теңеулер
«Аты, тоны бар кісі» дегені — жолға жарайтын көлігі, киер киімі бар, дәулеті мен даярлығы жеткілікті адам. «Жиын, той» — елдік қатынас, қуаныш пен басқосудың белгісі. «Ұлы, қызы бар кісі» — ұрпақ өсірген, енді құдалық арқылы жаңа туыстыққа кіріскен жан. Мұндағы образдар қазақ қоғамындағы әлеуметтік байланыстардың негізгі тіректері: мал-мүлік, киім, ұрпақ, құда-жекжат.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де адам баласының отбасылық және қоғамдық міндеттері көбейген сайын маңызын жоғалтпайды. Мысалы, баласы үйленіп, қызы тұрмысқа шыққан адам енді той-думанға ғана емес, құдалық, сырға салу, беташар сияқты рәсімдерге де жауапты түрде қатысады. Яғни, адам есейген сайын оның айналасымен байланысы да кеңейе түседі.
Jıyn, toıǵa barysar;
Uly, qyzy bar kisi,
Qudalyqqa barysar.