«Ашу - ағадан, кешірім - ініден.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ашу үлкеннен шығуы мүмкін, ал кешірім кішіден болуы тиіс. Мақал ағайын арасындағы ұрыс-керістің бір ережесін айтады: аға ашуланып, ұрысып қалса, жасы кіші оған ашумен жауап бермей, иіліп, кешірім сұрайды, не ағасын кешіреді. Мұнда ағаның ашуы ақталмайды, бірақ кіші адамның үлкенге қарсы шаптығуы одан да жаман саналады. Ағайындылар арасындағы татулық көбіне кішінің сабырына байланысты: іні бір шегінсе, дау ушықпайды. Мақалдың тәрбиесі — ашуға ашумен жауап бермеу.
Образдар мен теңеулер
Мақал екі зат есімді қарсы қояды: «ашу» мен «кешірім». Екеуінің артынан шығыс септігі тұр: «ағадан», «ініден», яғни бірі пәленнен шығады, бірі түгеннен. Ашу — от тәрізді, тез тұтанады, кешірім — су тәрізді, оны басады. Мақалда бұл бейнелер аталмаса да, қазақтың «Ашу — дұшпан, ақыл — дос» деген түсінігі қатар тұр. Қысқа, тең бөлінген екі бөлік есте оңай қалады, ұран сияқты айтылады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ағайын не отбасы ішінде үлкен мен кіші ренжісіп қалғанда, кішіге ақыл айту үшін айтылады. Реңкі — татуластыру, кеңес. Ағаның зорлығын, жәбірлеуін ақтау үшін қолданса, мақалдың ниеті бұзылады: ол кішіге сабыр үйретеді, үлкенге ерік бермейді. Мысалы: «Ағаң ашуланса да, сен бірінші барып сөйлес; ашу — ағадан, кешірім — ініден».
Қолданылу жағдаяттары
— Шөп бөлісінде ағасы інісіне айғай салды; кешке іні ағасының үйіне барып, сәлем беріп, ренішті жуып-шайды.
— Ойын үстінде үлкен ұлы кішісіне ұрсып тастады; әкесі кішісін шақырып, ағасымен бірінші болып қол алысуды өтінді.