Аты жаманның арманы кетер,
Баласы жаманның дәрмені кетер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: аты жаман, яғни жаман атқа қалған адамның арманы жүзеге аспайды; баласы жаман, тәрбиесіз ұрпақтың дәрмені, тірек болар күші кетеді. Астарлы мағынасы: адамның қоғамдағы беделі мен отбасындағы абыройы оның өз мінезіне, ісіне және бала тәрбиесіне тікелей байланысты. Жамандық, ұятсыздық, жауапсыздық адамды ғана емес, оның әулетін де әлсіретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аты жаман» — халық алдында сөзі өтпейтін, сенімсіз адам деген бейне. Ал «баласы жаман» — ата-ана үмітін ақтамайтын, тәртібі нашар, жөн білмейтін ұрпақтың символы. «Арман кетер» дегені — мақсатқа жету жолының жабылуы, ал «дәрмені кетер» — күш-қуаттың, сүйеніштің азаюы. Яғни мақал адамға өз беделін де, бала тәрбиесін де таза ұстауды ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тәрбие, жауапкершілік және отбасылық абырой туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, бір адам жұмыста үнемі өтірік айтып, уәдесінде тұрмаса, кейін оған ешкім сенбейді; ал баласына дұрыс тәрбие бермесе, ол да кейін отбасының намысына дақ түсіруі мүмкін. Сондықтан бұл мақал «адамның жақсы аты — ең үлкен капитал, ал жақсы ұрпақ — ең үлкен тірек» деген ойды аңғартады.
Balasy jamannyń dármeni keter.