Отбасы туралы 911
Отбасы туралы қазақ мақал-мәтелдері: бірлік, тәрбие, сыйластық пен өнегені насихаттайтын нақыл сөздер.
Күнде бір мақал
«Отбасы туралы» сияқты мақалдар күнде таңертең Telegram-да
911
Мақал-мәтел
334.6K
Қаралым
367
Орташа
Сұрыптау:
Абысын ағарып алдымда жүрмесін,
Қарайып артымда қалмасын.
Қарайып артымда қалмасын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал абысын-ажын, жақын әйелдер арасындағы қарым-қатынаста біреудің алдына түсіп, өзін асыра…
Әйелді теппе аяқпен,
Баланы ұрма таяқпен,
Әйелді тепсең, сағы сынады,
Баланы ұрсаң бағы сынады.
Баланы ұрма таяқпен,
Әйелді тепсең, сағы сынады,
Баланы ұрсаң бағы сынады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйел мен балаға қаталдық көрсетпеуді, күшпен емес, мейіріммен қарауды үйретеді. Тура…
Қыздан туғанның қиығы жоқ,
Туыс қылудың қиыны жоқ.
Туыс қылудың қиыны жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыздан туған бала да жат болмайтынын, туыстықты қолдан жасап, жақындық орнатудың өзі қиын…
Жетім қыздың тойындай.
Негізгі мағынасы «Жетім қыздың тойындай» деген мақал бір істің, қуаныштың не салтанаттың көңілсіз, жұтаң, жетімсіреп…
Ағайын-туыс кімде жоқ,
Сыйласпаса жат жуық.
Сыйласпаса жат жуық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы – ағайын-туыс әркімде бар, бірақ туыстықтың өзі автоматты түрде жақындық…
Әкеге бағыну - Аллаға бағыну,
Әкеге қарсылық - Аллаға қарсылық.
Әкеге қарсылық - Аллаға қарсылық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әкенің айтқанын тыңдау, оның ақыл-кеңесін орындау. Астарлы мағынасы — әке…
Екеу - біреудің құдайы.
Негізгі мағынасы «Екеу - біреудің құдайы» деген мақал екі адамның бір-біріне сүйеніп, тірек болып жүруінің қадірін…
Бір күн дәм-тұзын татқанға
қырық күн сәлем.
қырық күн сәлем.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір күн болса да дәм-тұзын татқан үйге, елге немесе адамға ұзақ уақыт құрмет…
Балалы үй - базар,
Баласыз үй - мазар.
Баласыз үй - мазар.
Негізгі мағынасы Балалы үй — шаттық пен қимыл-қозғалысқа, күлкі мен өмірдің қызуына толы үй. Мұнда береке, тіршілік…
Үйлену оңай , үй болу қиын .
Негізгі мағынасы Үйлену — екі жастың бас қосып, некеге тұруы жағынан қарағанда оңай іс. Ал үй болу — отбасы құрып қана…
Үйдің жақсы болмағы ағашынан,
Ердің жақсы болмағы нағашыдан.
Ердің жақсы болмағы нағашыдан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үй салғанда оның жақсы, берік болуы ағашының сапасына байланысты, ал ер…
Саялы адам сағынды сындырмас.
Негізгі мағынасы «Саялы адам сағынды сындырмас» деген мақалдың тура мағынасы — саясы, көлеңкесі бар ағаштай, панасы…
Үйдің жылы, суығын,
Қыс түскенде білерсің.
Кімнің алыс, жақынын,
Іс түскенде білерсің.
Қыс түскенде білерсің.
Кімнің алыс, жақынын,
Іс түскенде білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен үйдің, сондай-ақ ағайын-туыстың шын қадірі сын сәтте білінетінін айтады. Үйдің жылы…
Асу-асу белдер бар,
Аса алмаса ат өлсін.
Ағайынмен тату бол,
Айыра алмай жат өлсін.
Аса алмаса ат өлсін.
Ағайынмен тату бол,
Айыра алмай жат өлсін.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасында асу мен бел – жолдағы қиын өткелдер, ал ат – сол жолды еңсеретін серік…
Сұлу жігіт - ел көркі,
Сұлу қыз - үй көркі.
Сұлу қыз - үй көркі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жігіттің көрікті, келбетті, сымбатты болуы елдің сәнін келтіреді, ал…
Өңгесі жоқ көңгесі,
Өлең айтар жеңгесі.
Өлең айтар жеңгесі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үйдің іші жұпыны, өзгеше сәні жоқ болса да, жеңгесі өлең айтып, көңіл…
Ұл таппас әйел болмас, тұрарын айт.
Мал таппас еркек болмас, құрарын айт.
Мал таппас еркек болмас, құрарын айт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды туа біткен қабілетке ғана емес, оның ісіне, еңбегіне қарап бағалау керек екенін…
Орта жаста әйелің өлмесін,
Орта жолда атың өлмесін,
Орта жолда атың өлмесін,
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі үлкен тіректің қадірін ескертеді: үй ішіндегі жан серігің де, жолдағы сенімді көлігің де…
Ата даңқымен ұл өтер,
Ана даңқымен қыз өтер.
Ана даңқымен қыз өтер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ұл бала әкесінің, ал қыз бала шешесінің атымен, беделімен танылып өседі…
Атыңа ауыр жүк артпа,
Анаңа ауыр сөз айтпа.
Анаңа ауыр сөз айтпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға екі үлкен аманатты — жан серігі болған ат пен ардақты анаға жауапкершілікпен қарауды…
Арғымақты жамандап,
Кәне, тұлпар тапқаның?
Ағайынды жамандап,
Кәне, туған тапқаның?
Кәне, тұлпар тапқаның?
Ағайынды жамандап,
Кәне, туған тапқаның?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға бардың қадірін білуге, әсіресе асыл нәрсе мен жақын туыстың бағасын түсінуге үндейді…
Бала - жүректің миуасы.
Негізгі мағынасы «Бала - жүректің миуасы» деген мақал баланың ата-ана үшін ең қымбат, ең тәтті, ең сүйікті жан екенін…
Әйел - қырық шырақты.
Негізгі мағынасы «Әйел - қырық шырақты» деген мақал әйел адамның отбасы мен үй ішіндегі рөлінің өте кең, көпқырлы…
Сыйласқанның суын іш.
Негізгі мағынасы «Сыйласқанның суын іш» деген мақал адамдармен жақсы қатынас жасап, кішіпейіл, ізетті болудың пайдасын…
Ұлдың ұяты әкеге,
Қыздың ұяты шешеге.
Қыздың ұяты шешеге.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұл мен қыздың тәрбиесі, мінезі, жүріс-тұрысы ата-ананың беделімен тікелей байланысты екенін…
Жаттан жеген майлы астан,
Жақынның жұдырығы артық.
Жақынның жұдырығы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бөтеннің сыйлап берген мол, дәмді асына қарағанда, өз жақыныңның тіпті…
Әкесі достың баласы дос.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстық та, таныстық та адамның аралас-құралас өмірінде жалғасып, ұрпаққа әсер ететінін…
Қызға қырық жерден тыйым,
Қырық үйден қарауыл.
Қырық үйден қарауыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың тәрбиесі қоғам үшін аса маңызды екенін білдіреді. Тура мағынасында, қызға көп…
Өзің сүйгенді алғанша ,
Өзіңді сүйгенді ал .
Өзіңді сүйгенді ал .
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өз қалағанын емес, өзін шын сүйетін жанды таңдасын деген ой. Астарлы…
Астың дәмін тұз келтірер,
Ауылдың сәнін қыз келтірер.
Ауылдың сәнін қыз келтірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — астың дәмін келтіретін тұз болса, ауылдың көркі мен ажарын кіргізетін…
Атадан пұл қалғанша ұл қалсын.
Негізгі мағынасы Атадан қалған ең қымбат мұра — ақша да, дүние де емес, артында жақсы ұрпақтың қалуы. Мақалдың тура…
Көптен бөлінген үй оңбас.
Негізгі мағынасы Көптен бөлініп, ел-жұрттан, ағайын-туыстан жырақ қалған үйдің берекесі кетеді деген сөз. Мұнда тура…
Жақсы әйел - теңі жоқ жолдас,
Түбі жоқ сырлас.
Түбі жоқ сырлас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы жардың отбасы өміріндегі орнын ерекше жоғары қояды. Тура мағынасында, жақсы әйел…
Ак қалпақты көрінсе,
Ата-екем менің демеймін бе?
Ақ жаулықты көрінсе,
Ене-екем мснің демеймін бе?
Ата-екем менің демеймін бе?
Ақ жаулықты көрінсе,
Ене-екем мснің демеймін бе?
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкенге құрмет, ел ішіндегі жақындық пен туыстықты қадірлеу туралы айтады. Ақ қалпақ киген…
Жақсының күнде бір үйі кеңиді,
Жаманның күнде бір үйі кемиді.
Жаманның күнде бір үйі кемиді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамды ел-жұрт құрметтеп, үйіне жиі келіп-кетеді, сондықтан оның…
Ұлыңды алып қыз берсе - қорлағаны Құдайдың ,
Қызыңды алып ұл берсе - сыйлағаны Құдайдың .
Қызыңды алып ұл берсе - сыйлағаны Құдайдың .
Негізгі мағынасы Бұл мақал құда түсу, қыз алысып, ұл беру арқылы екі әулеттің арасы жақындап, сыйластықтың күшейетінін…
Ас та төк.
Негізгі мағынасы «Ас та төк» деген тіркес дастарқанның молдығын, ырзық-несібенің жеткілікті болуын білдіреді. Тура…
Біреу болса - құда, екеу болса - ұя.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз адам көрші-көлеммен, ел-жұртпен араласып, сыйласса — құдадай…
Атаның салған жолы бар,
Ананың тіккен тоны бар.
Ананың тіккен тоны бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ана тәрбиесінің, өнегесінің бала өміріндегі орнын айтады. Тура мағынасында, әке баласына…
Оты жоқ жер жетім,
Басшысы жоқ ел жетім,
Елінен ауған ер жетім,
Тыңдаусыз сөз жетім,
Жоқтаусыз қыз жетім.
Басшысы жоқ ел жетім,
Елінен ауған ер жетім,
Тыңдаусыз сөз жетім,
Жоқтаусыз қыз жетім.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға да, елге де, сөзге де сүйеніш керек екенін айтады. Оты жоқ жер құнарсыз болып…
Ең көп оқылған
Аста тұз тәтті, адамда дос тәтті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, асқа дәм беретін нәрсе — тұз, ал адам өмірін мәнді ететін нәрсе…
Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.
Інісі бардың тынысы бар.
Негізгі мағынасы Ағасы бар адам қорғансыз емес, сүйенер тірегі, ақыл сұрайтын үлкені болады. «Жағасы бар» деу — біреуге…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орнын өте биік, өте қымбат етіп көрсетеді. Ата — асқар тау: ол…
Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі…
Атадан - өсиет, анадан - қасиет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың балаға беретін тәрбиесі мен ықпалы зор екенін білдіреді. Тура мағынасында әкеден…
Бұл санатта отбасы туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Олар ата-ана қадірін, бала тәрбиесін, ерлі-зайыптылардың сыйластығын, ағайын-туыс арасындағы ынтымақты дәріптейтін халық даналығының қысқа да нұсқа үлгілері.
Отбасы — қоғамның негізі. Сондықтан бұл мақал-мәтелдер күнделікті өмірде бағыт-бағдар беріп, үлкенді құрметтеу, кішіге қамқор болу, татулықты сақтау сияқты құндылықтарды ұрпақ санасына сіңіруге көмектеседі. Мұнда берілген нақыл сөздер тәрбиеге, қарым-қатынасқа және отбасы бірлігіне қатысты ойды терең жеткізеді.
Отбасы — қоғамның негізі. Сондықтан бұл мақал-мәтелдер күнделікті өмірде бағыт-бағдар беріп, үлкенді құрметтеу, кішіге қамқор болу, татулықты сақтау сияқты құндылықтарды ұрпақ санасына сіңіруге көмектеседі. Мұнда берілген нақыл сөздер тәрбиеге, қарым-қатынасқа және отбасы бірлігіне қатысты ойды терең жеткізеді.