Жарым адам,
Жарым молда,
Жарым мұсылман қиянатшыл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай діндар, білімді, не көрнекті көрінгенімен, егер адам қиянатшыл, яғни біреуге зорлық істеп, обал-сауапты ойламаса, оның адамдық та, мұсылмандық та толық емес екенін білдіреді. Мұндағы «жарым адам», «жарым молда», «жарым мұсылман» деген тіркестер адамның шала, кемшін қалпын әшкерелейді. Яғни нағыз адамдықтың өлшемі — тек атақта емес, мінезде, әділдікте, мейірімде.
Образдар мен теңеулер
«Жарым» сөзі мұнда тура жарты дегеннен гөрі, кемеліне келмеген, толық қалыптаспаған деген ұғымды береді. «Молда» — білім мен діннің өкілі, ал «мұсылман» — иман мен ізгілік иесі. Осы үш бейне бір-бірімен қатар қойылып, қиянатшылдықтың бәрін жоққа шығаратыны көрсетілген. Қиянатшыл адам сыртқы діндарлығына қарамастан, ішкі тазалықтан айырылады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: қызметте, отбасында, қоғамда біреудің құқығын таптамау керек деген ойды еске салады. Мысалы, адам өзін әділ, діндар етіп көрсетіп, бірақ әріптесін алдап, еңбегін иемденсе, халық мұндайды осы мақалмен сынайды. Ол кісілік пен имандылықтың өлшемі әрекетте екенін ұқтырады.
Jarym molda,
Jarym musylman qııanatshyl.