«Қожа, молда сабақтас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қожа мен молда бір жіпке тізілгендей, бір-бірімен тығыз байланысты: екеуі де дін ісін ұстаған, бір медреседен дәріс алған, ел ішінде бірдей қызмет атқарған адамдар. Мақал осы жақындықты аңғартады: кәсібі, мүддесі ортақ жандар бір-бірін қолдайды, бірінің сөзін бірі сөйлейді, бірінің ісін бірі жақтайды. Халық мұны кейде жай байқау ретінде, кейде жеңіл мысқылмен айтқан: бір топтың адамдары бір-бірін сыртқа сатпайды, ортақ пайданы бірге қорғайды.
Образдар мен теңеулер
Қожа — қазақ даласында өзін алғашқы мұсылман уағызшыларының ұрпағынан таратқан, діни беделі бар әулеттің өкілі. Молда — мешітте намаз оқытып, бала оқытқан, неке қиып, жаназа шығарған сауатты кісі. Сабақтас сөзі екі ұғымды қатар береді: сабақ — жіп, сабақтас — бір жіпке өткен, бір-біріне жалғас; сабақ — дәріс, сабақтас — бірге оқыған. Осы қос мағына екі діни кісінің әрі тағдырлас, әрі тілектес екенін қысқа сөзге сыйғызады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды бір кәсіптің, бір ортаның адамдары бір-бірін жақтап кеткенде айтады. Көбіне жайбарақат байқау немесе жеңіл кекесін ретінде естіледі: «Е, бұлар бір-бірін сатпайды ғой». Біреуді ашық айыптау үшін емес, топтың ішкі ынтымағын аңғарту үшін қолданылады. Нақты дін қызметкерлері туралы айтқанда сыпайы болған жөн, әйтпесе тыңдаушыға дөрекі тиюі мүмкін. Мысалы: екі шебер бір-бірінің қатесін жасырып қалғанда, үй иесі «Қожа, молда сабақтас» деп күліп қояды.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда екі ұста бір-бірінің соққан пышағын мақтап, сатып алушыға кемшілігін айтпай қойғанда, қарт кісі жымиып: «Қожа, молда сабақтас», — деді.
— Мектепте екі мұғалім бір-бірінің қойған бағасын қорғап, ата-ананың наразылығына бірдей жауап бергенде, әке үйде осы мақалды айтып күлді.