Қожаны көрсең, Қыдыр тұт,
Төрені көрсең, қадір тұт.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қожаны да, төрені де көргенде оларды құрметтеп, сыйлап қарсы алу керек деген сөз. Астарлы мағынасы — ел ішінде орны бар, беделі жоғары, тәрбиелі, жолы үлкен адамдарға ілтипат көрсету, олардың ақылын, батасын, өнегесін қадірлеу. Халық танымында қожа — дін мен иман жолын ұстайтын адам, ал төре — текті әулеттен шыққан, ел ісіне араласқан кісі. Сондықтан оларды жай адам ретінде емес, қадірі бар тұлға ретінде сыйлау керек деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «Қыдыр тұт» деген тіркес қожаны Қыдыр атадай киелі, құт әкелетін жан деп тануды білдіреді. Қыдыр — береке, бақ, жақсылықтың нышаны. Ал «қадір тұт» дегені төренің орнын танып, артық-кемсіз құрмет көрсету керек дегенді меңзейді. Яғни, мақалдағы образдар құрмет, тектілік, рухани салмақ ұғымдарын күшейтіп тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кез келген беделді, өнегелі, ақылгөй кісіге сыйластықпен қарау керек деген мағынада қолданылады. Мысалы, ауылға сыйлы ақсақал не діни білімді адам келсе, жұрт оны құрметпен қарсы алып, батасын алады. Бұл — халықтың үлкенді сыйлау, орынды ілтипат көрсету дәстүрін сақтауы.
Tóreni kórseń, qadir tut.