Қожа, молда елді аздырады,
Қурай, құмай жерді аздырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай діндар, бірақ ісі дұрыс емес адамдардың елге пайдасынан гөрі зияны көп болатынын ескертеді. «Қожа, молда елді аздырады» дегені — дінді атын жамылып, халықты теріс жолға бастаған, жалған ақыл айтқан, елдің береке-бірлігін бұзған кісілерді сынау. Ал «Қурай, құмай жерді аздырады» дегені — шөлейтке, құнарсыз ортаға шыққан арамшөп пен зиянды өсімдік сияқты, сондай теріс ықпал да елдің ішін ірітіп, берекесін кетіреді деген астарлы ой.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қожа, молда» — нақты дін иелерінен гөрі, өз беделін жаман іске пайдаланған адамдардың бейнесі. «Елді аздырады» — халықты азғындыққа, алауыздыққа, надандыққа итермелейді деген мағына береді. «Қурай, құмай» — жерге жұғымсыз, тез өсіп, пайдалы өсімдікті ығыстыратын арамшөптің бейнесі. Яғни жаман ықпал да сол сияқты айналаны тазартып емес, керісінше тоздырып жібереді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал жалған уағыз айтатын, адамдарды алдайтын, беделін асыра пайдаланып пайда іздейтін кісілерге байланысты айтылады. Мысалы, біреу әлеуметтік желіде «діни кеңес беремін» деп, бірақ шын мәнінде жұртты қорқытып, ақша жинаса, халық мұны осы мақалмен бағалайды.
Qýraı, qumaı jerdi azdyrady.