Қарны ашқан молданың,
Сәлдесі қалар боқтықта.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал аш адамның ашу-ызасы мен пенделік әлсіздігі күшейсе, бұрынғы абыройы да, сыртқы беделі де сақталмайтынын меңзейді. Яғни адам қарны ашқанда сабырдан айнып, өзін ұстай алмай, орынсыз сөз айтып, әдептен шығып кетуі мүмкін. Мұнда тура мағынасы — тамақсыз қалған молданың хал-ахуалы; астарлы мағынасы — аштық пен таршылық адам мінезін өзгертіп, биік атақ пен дәреже де сол сәтте көмектесе алмайтыны.
Образдар мен теңеулер
«Молда» — діни сауаты бар, елге өнеге айтуы тиіс адам бейнесі. «Сәлде» — оның мәртебесі, абыройы, сыртқы қасиеті. Ал «боқтықта қалу» — ашу үстінде әдептен айрылып, ауыр, тұрпайы сөзге бару дегенді білдіреді. Яғни сыртқы дәреже ішкі сабыр мен тәрбие болмаса, желге ұшады деген ой берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам ашулы не аш жүрген кезде өзін тежей білуі керек екенін ескертеді. Мысалы, жұмыста түске дейін тамақтанбаған адам кішкене сөзге ашуланып, әріптесіне қатты сөйлеп қоюы мүмкін. Сол кезде «қарны ашқан молданың, сәлдесі қалар боқтықта» деген сөз еске түсіп, сабырға шақырады.
Sáldesi qalar boqtyqta.