Қой аяғы - кілмек,
Қожа аяғы ілмек.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ауыр жағдайды, тығырыққа тірелген істі білдіреді. Тура мағынада қойдың аяғы кілмек, яғни шөгіп, қозғалысы баяу болады; қожаның аяғы ілмек, яғни бір нәрсеге ілініп, жүрісі де бөгеліп қалады. Астарлы мағынасы — іс оңай шешілмей, аяқ алыс тежеліп, жолда кедергі көбейген сәтті суреттейді. Халық мұнымен «ісің шатқаяқтаса, абай бол, асықпа» деген ойды жеткізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «қой» мен «қожа» бейнелері арқылы жалпы адамның жай-күйі мен істің жүрісі салыстырылған. «Кілмек» сөзі — баяулықты, тұралап қалуды білдіреді. «Ілмек» — бөгелу, шырғалаңға түсу мағынасын береді. Екі бейне де қозғалыстың шектелгенін, істің ілгерілемей тұрғанын көрсетеді. Яғни мақал нақты жануар не адам туралы емес, қиындыққа тап болған жағдайдың сипатын бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал құжат рәсімдеу, жұмысқа қабылдану, жол жөндеу сияқты ұзаққа созылған істерге қатысты айтылады. Мысалы, бір адам үйін жөндеуді бастап, материал таппай, шебер де кешігіп, жұмыс бірнеше аптаға созылса, «Қой аяғы — кілмек, қожа аяғы ілмек» деп айтуға болады. Бұл сөз жағдайдың күрделілігін түсіндіріп, сабыр сақтауға шақырады.
Qoja aıaǵy ilmek.