Әйел, жар туралы 323
Әйел мен жар туралы қазақ мақал-мәтелдері: отбасы, сыйластық, бірлік пен тұрмыс даналығы.
323
Мақал-мәтел
111.3K
Қаралым
344
Орташа
Сұрыптау:
Еркек түз сақтайды,
Әйел үй сақтайды.
Әйел үй сақтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер мен әйелдің отбасы мен тіршіліктегі ортақ қызметін көрсетеді. Тура мағынасында ер адам…
Көп беріп, көргендіден қыз алсаң,
Тік тұрып, мейманыңа қызмет етер.
Аз беріп, көргенсізден қыз алсаң,
Байының қойнына бір жатқанын міндет етер.
Тік тұрып, мейманыңа қызмет етер.
Аз беріп, көргенсізден қыз алсаң,
Байының қойнына бір жатқанын міндет етер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы тәрбиеленген, көргенді отбасынан шыққан қыздың мінезі мен ісі де әдепті болатынын…
Үйді қырық еркек толтыра алмайды,
Бір әйел толтырады.
Бір әйел толтырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір үйді адам күшімен емес, оның ішкі жылуымен, берекесімен, тәртібімен…
Жақсы әйел - жарты иманың.
Негізгі мағынасы «Жақсы әйел - жарты иманың» деген мақал отбасы ішіндегі әйелдің орны мен қадірін жоғары бағалайды…
Қыз - ауылдың көркі,
Құндыз болса, бөркі.
Құндыз болса, бөркі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың ауыл өміріндегі орны мен қадірін жоғары бағалайды. Тура мағынасында, ауылдың…
Сүймегенді сүйемін,
сүйерімнің көңілі үшін.
сүйерімнің көңілі үшін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз көңілінен гөрі сүйген жанның көңілін жоғары қоятынын білдіреді. Тура мағынасында…
Қызы бар үйдің келіншегі сүйкімді.
Қыздың сырын жеңгесі біледі.
Қыздың сырын жеңгесі біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қыз өсірген үйдің келіндері де, жеңгелері де қыз тәрбиесі мен қыз мінезін…
Ердің атын не аты шығарады,
Не қатыны шығарады.
Не қатыны шығарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның абыройы мен ел ішіндегі беделі екі түрлі жағдайдан көрінетінін аңғартады: бірі…
Қызды жеңге,
Жеңгені теңге бұзады.
Жеңгені теңге бұзады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жуық, ал астарлы мағынасы өте терең. Мұнда қыз баланың да, жеңгенің…
Жақсы қыз біреу келсе, есік ашар,
Жаман қыз біреу келсе, төрге қашар.
Жаман қыз біреу келсе, төрге қашар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың мінезі мен тәрбиесін салыстырып тұр. Жақсы қыз келген адамды жатсынбай, сәлемі…
Қатын - ала қаптың қатыны,
Ала қаптан ас кетсе ,
Әлдекімнің қатыны.
Ала қаптан ас кетсе ,
Әлдекімнің қатыны.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ас-су салынған ала қаптың иесі жоқ, қараусыз жатса, ішіндегі дәм тез…
Қырық жеті - қыздың құны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың қазақ қоғамындағы орнының аса жоғары болғанын білдіреді. Тура мағынасында «қырық…
Әйелі жоқ үй - суы жоқ диірмен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әйелі жоқ үйде тіршілікке нәр беретін, шаруаны дөңгелететін адам жоқ деген…
Кәдесіз күйеу болса да,
Жасаусыз қыз болмайды.
Жасаусыз қыз болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: күйеу жағының кәдесі, яғни тартуы не сыйы болмаса да, қыз жағының жасауы…
Ақылды қызға ана көп,
Аяулы жанға пана көп.
Аяулы жанға пана көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылды, ибалы, жақсы мінезді қыздың айналасында қамқор, құрмет көрсететін адамдар көп…
Әйел - үйдің қазығы.
Негізгі мағынасы «Әйел - үйдің қазығы» деген мақал отбасының берік болуы, берекенің сақталуы көбіне әйелдің ақылына…
Ас таңдасаң, аяғына қара,
Қыз таңдасаң, анасына қара.
Қыз таңдасаң, анасына қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бір нәрсенің сапасын сыртқы көрінісіне ғана қарап емес, түп-төркініне, негізіне қарап…
Құданың дәмі - құйрық-бауыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал құдалықта, құданың сыбағасы мен сый-кәдесінде берілетін дәмнің орны бөлек екенін білдіреді…
Тұзды көп сақтама, су болады.
Қызды көп сақтама, күң болады.
Қызды көп сақтама, күң болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал артық сақтаудың, бір нәрсені орынсыз шектен тыс бақылаудың зиянын ескертеді. Тұзды көп…
Өзімде болмаса, ағайында болсын,
Ағайында болмаса, алғанымда болсын.
Ағайында болмаса, алғанымда болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстық пен жақындықтың қадірін білдіреді. Адамның қолында дәулет, бақ немесе игілік болмаса…
Әйелдің ақылы көркінде,
Еркектің көркі ақылында.
Еркектің көркі ақылында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйел мен еркектің шынайы қадір-қасиеті сыртқы сұлулықпен ғана өлшенбейтінін айтады. Әйел…
Өз теңін таппаған,
Өмір бойы өкінер.
Өмір бойы өкінер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өзіне лайық, тең дәрежелі, мінезі мен көзқарасы үйлесетін жарды, досды не жолдасты…
Қатын өтірік айтпайды, қағыс естиді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әйел адам кейде шындықты ашық айтпай, жанама түрде жеткізуі мүмкін, сонда…
Үйдің басын қатын қосар,
Елдің басын батыр қосар.
Елдің басын батыр қосар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үй ішіндегі тірліктің тізгінін әйел ұстайтынын, ал елдің, жұрттың тағдырын ерлік пен намыс…
Ұл - орныңдағы ту,
Қыз - ұшатын қу (аққу).
Қыз - ұшатын қу (аққу).
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұл мен қыздың отбасындағы орнын бейнелі түрде сипаттайды. Ұлды «орныңдағы ту» деуі — оның…
Абыройды ақ отау жапты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасында «ақ отау» — жаңа түскен келіннің шаңырағы, яғни отбасының жаңа бейнесі…
Жақсы әйел - үй дәулеті,
Жақсы шапан - той сәулеті.
Жақсы шапан - той сәулеті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасының берекесі мен көркін адам да, дүние де арттыра алатынын айтады. Тура мағынада жақсы…
Қыз көрейік, қыз көрейік,
Қыз көретін жігітті біз көрейік.
Қыз көретін жігітті біз көрейік.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда қыз көруге ынтық жігітті әжуалағандай көрінеді. Бірақ астарында жігіттің…
Жігіт - әулет жалғасы,
Қыз - қырық жеті.
Қыз - қырық жеті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасының, әулеттің жалғасуы ұл мен қыздың тәрбиесіне, мінезіне және абыройына байланысты…
Кей сорлының қатыны
Күндіз ауру, түнде сау.
Күндіз ауру, түнде сау.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кейбір үй ішіндегі ауыр жағдайды, әсіресе ер мен әйелдің тірлігі жараспай, бірінің…
Бала таппаған қатыннан
Лақтаған ешкі артық.
Лақтаған ешкі артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бала көтермеген әйелден лақтаған ешкі артық деген ой. Астарлы мағынасы…
Жаман ерден жайдағым жақсы,
Жаман қатыннан бойдағым жақсы.
Жаман қатыннан бойдағым жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман мінезді, сенімсіз ерден немесе ұрысқақ, берекесіз әйелден, тіпті…
Кісі жары кісіге жар болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір адамның жары басқа біреуге шын жар, шын серік бола алмайды. Астарлы…
Күзгі күннің көзіне қызыңды қой,
Көктемнің күніне келініңді қой.
Көктемнің күніне келініңді қой.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — күздің жайлы, жұмсақ күнінде қызды дала жұмысына, ал көктемнің қарбалас…
Жақсы әйел -
Жігіттің жақсы қылар жаманын,
Ұшқыр қылар шабанын.
Жаман әйел -
Жігіттің тайдырады табанын,
Тар қылады заманын.
Жігіттің жақсы қылар жаманын,
Ұшқыр қылар шабанын.
Жаман әйел -
Жігіттің тайдырады табанын,
Тар қылады заманын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасындағы әйелдің ер азаматтың өміріне, мінезіне, ісіне қатты әсер ететінін айтады. Жақсы…
Жігітке жар қымбат,
Намыс пен ар қымбат.
Намыс пен ар қымбат.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіт үшін өмірдегі ең қымбат құндылықтарды көрсетеді. Тура мағынасында, жігітке сүйікті…
Үйленгенше өз ұлын,
Үйленген соң кісі ұлы.
Үйленген соң кісі ұлы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұл баланың үйленгенге дейін өз әке-шешесінің жанында ерке, еркін жүретінін, ал үйленгеннен…
Қараша - хан тұсында,
Әйел - ер тұсында.
Әйел - ер тұсында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қоғамдағы әр адамның өз орны, өз салмағы бар екенін білдіреді. "Қараша" — қарапайым халық…
Қатыныңа құл болмасаң,
Үй болмайсың.
Халқыңа құл болмасаң,
Би болмайсың.
Үй болмайсың.
Халқыңа құл болмасаң,
Би болмайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — отбасыңда да, еліңде де өз орныңды біліп, жауапкершілікпен қызмет…
Көш басшысы - бәйбіше.
Негізгі мағынасы «Көш басшысы - бәйбіше» деген мақалдың тура мағынасы — көшіп-қону кезінде көштің алдындағы бағытты…
Ең көп оқылған
Қымызды кім ішпейді,
Қызды кім айттырмайды.
Қызды кім айттырмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша қымызды көп адам ішеді, ал қызды айттыру — қазақтың ертеден келе…
Әйел жерден шыққан жоқ,
Ол - еркектің баласы.
Еркек көктен түскен жоқ,
Әйел - оның анасы.
Ол - еркектің баласы.
Еркек көктен түскен жоқ,
Әйел - оның анасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер мен әйелдің бір-бірінен бөлек емес, өмірде өзара тығыз байланыста екенін білдіреді…
Бірінші байлық - денсаулық,
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі ең қымбат құндылықтарды ретімен көрсетеді. Бірінші байлық — денсаулық…
Қалыңсыз қыз болса да
Кәдесіз қыз болмайды.
Кәдесіз қыз болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қалыңмал сұралмаса да, қызды ешбір кәде-сый, жөн-жоралғысыз ұзатуға…
Анасын көріп қызын ал,
Аяғын көріп асын іш.
Аяғын көріп асын іш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы келбетіне ғана емес, шыққан тегіне, тәрбиесіне қарап бағалау керек екенін…
Бұл бөлімде әйел, жар және отбасы жайлы қазақтың мақал-мәтелдері жинақталған. Олар ерлі-зайыптылар арасындағы сыйластық, жауапкершілік, татулық пен үй ішінің берекесі туралы халықтың өмірлік тәжірибесін қысқа да нұсқа жеткізеді.
Әйелді ардақтау, жарды қадірлеу, отбасы бірлігін сақтау сияқты ұғымдар қазақ дүниетанымында ерекше орын алады. Осы категориядағы нақылдар арқылы жұбайлық қатынастың мәні, мінез бен ниеттің ықпалы, үйдің ырысы мен ынтымағы жөніндегі терең ойларды табасыз.
Әйелді ардақтау, жарды қадірлеу, отбасы бірлігін сақтау сияқты ұғымдар қазақ дүниетанымында ерекше орын алады. Осы категориядағы нақылдар арқылы жұбайлық қатынастың мәні, мінез бен ниеттің ықпалы, үйдің ырысы мен ынтымағы жөніндегі терең ойларды табасыз.