Әйел, жар туралы 323
Әйел мен жар туралы қазақ мақал-мәтелдері: отбасы, сыйластық, бірлік пен тұрмыс даналығы.
323
Мақал-мәтел
111.3K
Қаралым
344
Орташа
Сұрыптау:
Қызға бергенді қыз өтер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қыз баланың жасауы, киімі, оған берілген дүние-мүлкі өзімен бірге кетеді…
Келіні жақсы үйдің керегесі алтын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал келіннің үй ішіндегі орны өте маңызды екенін білдіреді. Тура мағынасында, келіні инабатты…
Әке өлсе - мүлкі мұра,
Аға өлсе - жеңге мұра.
Аға өлсе - жеңге мұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әке дүниеден өтсе, оның артында қалған мал-мүлкі баласына не ұрпағына…
Қанша жақсы болса да,
Қайын атаң әкеңдей,
Қайын енең шешеңдей болмас.
Қайын атаң әкеңдей,
Қайын енең шешеңдей болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстық пен қан жақындығының орнын ештеңе толық баса алмайтынын білдіреді. Қайын ата мен…
Қыз бала өкпешіл болса,
Қалың малы көп болар.
Қалың малы көп болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың мінезіндегі өкпешілдік, ренжігіштік кейде болашақ отбасылық өмірде де өз…
Әйелдің қары,
Еркектің қоры күлегеш.
Еркектің қоры күлегеш.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әйелдің де, еркектің де қоры, яғни сүйенері мен сәні — күлегеш…
Келін жаман емес,
Келген жері жаман.
Келген жері жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал келінді жеке кінәламай, оның мінезі мен болмысы көбіне түскен ортасына, яғни келген…
Жаман қатын өлсе, төсек жаңғырады,
Жақсы қатын өлсе, бас қаңғырады.
Жақсы қатын өлсе, бас қаңғырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйелдің, әсіресе үй ішіндегі жарыңның отбасындағы орнын өте биік қояды. Тура мағынасында…
Жасауды алты жастан жинаса, асады,
Жеті жастан жинаса, жетеді.
Жеті жастан жинаса, жетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қыздың жасауын, күнделікті тұрмысқа қажет бұйымдарын ерте жастан бастап…
Бажа бажаны көрсе, басы қышиды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бажа мен бажа арасындағы қарым-қатынастың ерекше, бір жағынан жақын, бір жағынан сынаққа…
Іші тар қатын ұл тумас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — іші тар, яғни қызғаншақ, күншіл, кең пейілді емес әйелден ұрпақтың…
Ер адамның алдында
Ашылатын есігі болсын;
Әйел адамның алдында
Тербететін бесігі болсын.
Ашылатын есігі болсын;
Әйел адамның алдында
Тербететін бесігі болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның да, әйел адамның да өмірде өз орнын, өзіне лайық игі ісі мен берекелі тіршілігі…
Балдыз - жарты қатын,
Қайынбике - бүтін қатын.
Қайынбике - бүтін қатын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстық қатынастардағы орынды, шек пен жораны білдіреді. Тура мағынасында балдыз — әйелдің…
Төс - күйеудің,
Құймышақ - қыздың сыбағасы.
Құймышақ - қыздың сыбағасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз бен күйеу баланың орны мен үлесін ишарамен танытады. Тура мағынада айтқанда, мал…
Жаман қатын байына
Жалғыз атын сойғызар;
Жақсы қатын жолдасын
Жоқтан құрап тойғызар.
Жалғыз атын сойғызар;
Жақсы қатын жолдасын
Жоқтан құрап тойғызар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйелдің отбасындағы орнын салыстыра көрсетеді. Тура мағынасында: жаман қатын үйдің берекесін…
Атың жаман болса, сатып құтыларсың,
Әйелің жаман болса, қайтып құтыларсың.
Әйелің жаман болса, қайтып құтыларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тұрмысындағы екі түрлі қиындықты салыстырады. Жаман аттан сатып құтылуға болады…
Қыздың малы - қардың суы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыздың өз үйіндегі малына, жасауы мен дүниесіне ұзақ тұрақтайтын, берік байлық деп қарамауды…
Қыз - әкесіне жұлдыз, шешесіне күн.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың ата-ана өміріндегі орны ерекше екенін білдіреді. Әкесі үшін ол — түнді жарық…
Өз жұртың - күншіл,
Қайын жұртың - сыншыл,
Нағашы жұртың - шыншыл.
Қайын жұртың - сыншыл,
Нағашы жұртың - шыншыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстар арасындағы қарым-қатынастың әрқилы болатынын аңғартады. Өз жұртың кейде күншіл…
Қыз жоқ жерде қызық жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қыз бала жоқ жерде думан да, сән де, көңілділік те аз болады. Астарлы…
Жердің құты - жаңбыр,
Елдің құты - азамат.
Үйдің құты - жақсы әйел,
Аймақтың құты - әділ басшы.
Елдің құты - азамат.
Үйдің құты - жақсы әйел,
Аймақтың құты - әділ басшы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел мен тұрмыстың берекесі әр нәрсенің өз қадірлі тірегіне байланысты екенін айтады. Жерге…
Ауырды нар көтереді,
Әзілді жар көтереді.
Әзілді жар көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ауыр жүк көтеруге нар түйе шыдайды, ал жеңіл әзіл-қалжыңды, сөздің…
Жігіт алтын, қыз күміс бойдағында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіт пен қыздың жастық шағында, яғни бойдақ кезінде, ең қымбат қазынаға теңелетінін…
Жақсы әйел - ырыс,
Жаман әйел - ұрыс.
Жаман әйел - ұрыс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасы ішіндегі тыныштық пен берекеде әйелдің орны ерекше екенін білдіреді. Жақсы әйел үйдің…
Ақ жаулығы ананың,
Ақ көрпесі баланың.
Ақ көрпесі баланың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ана мен бала арасындағы мейірім мен қамқорлықтың ажырамас байланысын білдіреді. Тура…
Қатын алсаң қаңлыдан ал,
Қаңлы бар жерде кәде бар.
Қаңлы бар жерде кәде бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер үйленсең, қаңлы руынан ал, өйткені қаңлы бар жерде кәде, жол-жоралғы…
Қыз - халықтың гүлі,
Өлең - сауықтың гүлі.
Өлең - сауықтың гүлі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың ел ішіндегі сәні мен көркі, халықтың көркемдігі екенін білдіреді. Тура…
Еркекке жүрек керек,
Әйелге тірек керек.
Әйелге тірек керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның да, әйелдің де өмірде өзіне тән рухани және тұрмыстық мұқтаждығы бар екенін…
Ай мінбей атыңды мақтама,
Жыл тұрмай қатыныңды мақтама.
Жыл тұрмай қатыныңды мақтама.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір нәрсенің немесе біреудің шын қадірін асықпай, уақыт өте келе ғана танитынын…
Салақ әйелге - соқыр күйеу.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ұқыпсыз, салақ әйелдің қасында тұрған күйеу оның кемшілігін…
Әркімнің мінген аты - өзіне тұлпар,
Әркімнің сүйген жары - өзіне сұңқар.
Әркімнің сүйген жары - өзіне сұңқар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамға өз мінген аты да, сүйген жары да ерекше қымбат көрінетінін білдіреді. Тура…
Бәйбіше - Құдай бұйрығы,
Тоқал - иттің құйрығы.
Тоқал - иттің құйрығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасылық қатынаста бір еркектің екі әйел алуын құптаудан гөрі, оның ауыр салдарын астарлап…
Бір жақсы қыз,
Екі жаман ұлға татиды.
Екі жаман ұлға татиды.
Негізгі мағынасы Бір жақсы қыздың орны екі жаман ұлдан да артық деген ой айтылады. Мұнда «жақсы қыз» — ақылды, ибалы…
Қалыңдық жасауына қарай назданады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қалыңдықтың қалың мал, жасау сияқты тұрмыстық жағдайына қарап, өзіне артық мінез…
Ет жемесең ет жеме,
Етегіңді жап, құдағи.
Етегіңді жап, құдағи.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ет жемесең де, етке тиіспе, яғни дастарқаннан орынсыз ас ішіп, ретсіз…
Қатын алсаң, қарап ал,
Ат алсаң, мініп ал.
Ат алсаң, мініп ал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген істі асықпай, әбден тексеріп барып жасау керектігін айтады. Тура мағынасы — әйел…
Ата-анадан жар жақын,
Туысқаннан мал жақын.
Туысқаннан мал жақын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ең алдымен өмірлік серік болып қосылған жардың орны ерекше екенін білдіреді. Тура…
Еркек түз сақтайды,
Әйел үй сақтайды.
Әйел үй сақтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер мен әйелдің отбасы мен тіршіліктегі ортақ қызметін көрсетеді. Тура мағынасында ер адам…
Ер - елдің иесі, әйел - үйдің иесі.
Негізгі мағынасы «Ер — елдің иесі, әйел — үйдің иесі» деген мақал ер адамның қоғамдағы, ел ішіндегі жауапкершілігін, ал…
Көп беріп, көргендіден қыз алсаң,
Тік тұрып, мейманыңа қызмет етер.
Аз беріп, көргенсізден қыз алсаң,
Байының қойнына бір жатқанын міндет етер.
Тік тұрып, мейманыңа қызмет етер.
Аз беріп, көргенсізден қыз алсаң,
Байының қойнына бір жатқанын міндет етер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы тәрбиеленген, көргенді отбасынан шыққан қыздың мінезі мен ісі де әдепті болатынын…
Ең көп оқылған
Қымызды кім ішпейді,
Қызды кім айттырмайды.
Қызды кім айттырмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша қымызды көп адам ішеді, ал қызды айттыру — қазақтың ертеден келе…
Әйел жерден шыққан жоқ,
Ол - еркектің баласы.
Еркек көктен түскен жоқ,
Әйел - оның анасы.
Ол - еркектің баласы.
Еркек көктен түскен жоқ,
Әйел - оның анасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер мен әйелдің бір-бірінен бөлек емес, өмірде өзара тығыз байланыста екенін білдіреді…
Бірінші байлық - денсаулық,
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі ең қымбат құндылықтарды ретімен көрсетеді. Бірінші байлық — денсаулық…
Қалыңсыз қыз болса да
Кәдесіз қыз болмайды.
Кәдесіз қыз болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қалыңмал сұралмаса да, қызды ешбір кәде-сый, жөн-жоралғысыз ұзатуға…
Анасын көріп қызын ал,
Аяғын көріп асын іш.
Аяғын көріп асын іш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы келбетіне ғана емес, шыққан тегіне, тәрбиесіне қарап бағалау керек екенін…
Бұл бөлімде әйел, жар және отбасы жайлы қазақтың мақал-мәтелдері жинақталған. Олар ерлі-зайыптылар арасындағы сыйластық, жауапкершілік, татулық пен үй ішінің берекесі туралы халықтың өмірлік тәжірибесін қысқа да нұсқа жеткізеді.
Әйелді ардақтау, жарды қадірлеу, отбасы бірлігін сақтау сияқты ұғымдар қазақ дүниетанымында ерекше орын алады. Осы категориядағы нақылдар арқылы жұбайлық қатынастың мәні, мінез бен ниеттің ықпалы, үйдің ырысы мен ынтымағы жөніндегі терең ойларды табасыз.
Әйелді ардақтау, жарды қадірлеу, отбасы бірлігін сақтау сияқты ұғымдар қазақ дүниетанымында ерекше орын алады. Осы категориядағы нақылдар арқылы жұбайлық қатынастың мәні, мінез бен ниеттің ықпалы, үйдің ырысы мен ынтымағы жөніндегі терең ойларды табасыз.