Жаман жігіт той бұзар,
Жаман әйел үй бұзар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман мінезді адамның, әсіресе үй ішіндегі берекені кетіретін кісінің зиянын айтады. Тура мағынасында, жаман жігіт тойдың сәнін бұзады, ал жаман әйел үйдің ынтымағын шайқайды. Астарлы мағынасы — бір адамның оғаш қылығы, дөрекілігі, көреалмастығы немесе ұрысқақтығы көпшіліктің қуанышын да, отбасының тыныштығын да бүлдіреді. Халық мұнда ер мен әйелдің жақсы болуы тек өзіне емес, тұтас ортаға әсер ететінін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Той» — ел жиналған, қуаныш пен бірлік көрінетін орта. Оны бұзу — ортақ шаттыққа сызат түсіру деген сөз. «Үй» — отбасының, береке мен тәрбиенің белгісі. Оны бұзу — шаңырақтағы татулықты ыдырату. Сондықтан бұл образдар арқылы мақал адам мінезінің салмағын, отбасылық жауапкершілікті өте анық көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал ұрысқақ, өзін тежей алмайтын, басқаның көңілін бұзатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, тойда біреу орынсыз дауласып, бәрінің қуанышын бұзса, жұрт осы мақалмен оның мінезін сынайды. Сол сияқты, үйде үнемі жанжал шығарып, баланың да, жұбайдың да көңілін түсіретін адамға да осы сөз сай келеді.
Jaman áıel úı buzar.