Жарым жігіт жаяу жүріп, тың киікті қуады.

Негізгі мағынасы

Мақалдағы «жарым» — «жарымес», яғни ақылы толық емес, ойы шала деген мағына. Тура мағынасы: шала ақылды жігіт атсыз, жаяу жүріп, жүйрік тың киікті қуады. Киікті атпен де қуып жету қиын, ал жаяу адамның оны ұстауы мүмкін емес. Астарлы мағынасы — мүмкіндігін, күшін есептемей, қолы жетпейтін нәрсеге босқа әуре болу. Құралсыз, дайындықсыз, жоспарсыз үлкен іске ұмтылу ақылдылық емес, әурешілік деп саналады.

Образдар мен теңеулер

«Тың киік» — әлі шаршамаған, ширақ, жүйрік аң, ол қуғыншыны лезде артта қалдырады. «Жаяу жүру» — ешқандай құралы, мүмкіндігі жоқ күй. Осы екі бейне қатар келгенде, істің нәтижесіз екені айдан анық болады. Мақал «жарым жігітті» келеке етіп, ақылдың әуелі жағдайды бағалаудан басталатынын ұқтырады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін мақал мақсатқа жету жолын ойламай, бос әуреге күш жұмсайтын адамға айтылады. Мысалы, бір жігіт бағдарламалауды енді бастап, бір айда ірі компаниялармен бәсекелесетін қосымша жасамақ болып, білімі мен командасы жоқ күйде жинағын түгел жұмсап қояды. Арман жақсы, бірақ оған лайық құрал мен дайындық жиналмаса, жаяу қуғын нәтиже бермейді.