Жаман күйеу - қайыншыл.
«Жаман күйеу - қайыншыл.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жаман күйеу қайын жұртының үйінен шықпайды, соларға арқа сүйеп, солардың есебінен күн көреді. Мақал өз шаңырағын өзі көтере алмай, әйелінің туыстарына масыл болған ер адамды сынайды. Қазақ түсінігінде күйеу қайын жұртына сыйлы қонақ ретінде анда-санда барады, ал үнемі соларда жатып, көмек күтуі — намыссыздық. Жақсы күйеу өз ісімен танылады, жаман күйеу қайындарына сүйенеді.
Образдар мен теңеулер
«Қайыншыл» — «қайын» сөзіне «-шыл» жұрнағы жалғанып жасалған: қайын жұртына үйір, соларды жағалай беретін. «-шыл» жұрнағы бір нәрсеге үйірлікті, бейімділікті білдіреді: «күншіл», «шыншыл», «ұйқышыл». Мақал екі-үш сөзден тұрады: «жаман күйеу» — бастауыш, «қайыншыл» — баяндауыш. Қысқа үкімдей, сипаттамасыз. Сыртқы бейнесі жоқ, бірақ жұрнақтың өзі мінезді суреттейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Әйелінің туыстарынан көмек күтіп, өз шаруасын қолға алмаған ер адамға сын ретінде айтылады. Реңкі — мысқыл, сын. Қайын жұртымен жақсы қатынасып, оларға көмектесіп жүрген күйеуге айту әділетсіз: мақал масылдықты сынайды, туыстықты емес. Мысалы: «Үйін жөндемей, жыл бойы қайын атасының қорасынан ет тасиды; жаман күйеу — қайыншыл».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда бір жігіт әйелінің ағаларынан ақша сұрап, өзі жұмыс істемей жүргенде, көрші шал оны мақалмен ұялтты.
— Қайын жұртына көшіп келіп, бар шаруаны соларға арқалатқан күйеуді жеңгелері сырттай күлкі етті.