Батырлық туралы 145
Батырлық туралы мақал-мәтелдер ерлік, намыс, қайсарлық пен Отанды қорғау рухын дәріптейді.
145
Мақал-мәтелдер
14.1K
Барлық қаралым
97
Орташа қаралым
Ең көп қаралған осы тақырыпта
Аттан аттың несі артық?
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Көңілі пасық ерде дәулет болмас.
Аққу құсқа оқ тисе,
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Ат басына күн туса,
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Ер жігіт не көрмейді,
Ер көңіл не бермейді.
Ер көңіл не бермейді.
Сорттау:
Аттан аттың несі артық?
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Көңілі пасық ерде дәулет болмас.
Аққу құсқа оқ тисе,
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Ат басына күн туса,
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Ер жігіт не көрмейді,
Ер көңіл не бермейді.
Ер көңіл не бермейді.
Болат қайнауда шынығады,
Батыр майданда шынығады.
Батыр майданда шынығады.
Ер татулығы - ел татулығы.
Ерлік білекте емес, жүректе.
Ел үмітін ер ақтар,
Ер атағын ел сақтар.
Ер атағын ел сақтар.
Батыр - елдің сәулеті,
Балқұрақ - көлдің сәулеті.
Балқұрақ - көлдің сәулеті.
Ер жігіт ел үшін туады, ел үшін өледі.
Ерлігі бар елге жағар.
Айласыз батыр алдырар.
Айласыз батыр алдырар.
Су тасыса - жиегіне,
Ер тасыса - еліне.
Ер тасыса - еліне.
Ер көрмеймін деген жерін үш көреді,
Ат баспаймын деген жерін үш басады.
Ат баспаймын деген жерін үш басады.
Ерден ердің несі артық?
Бір сөйлеген сөзі артық.
Бір сөйлеген сөзі артық.
Ердің сыншысы - елі.
Қорқақ қонған жерінен де қорқады,
Батыр жауын жеңгенше жортады.
Батыр жауын жеңгенше жортады.
Батырлық айқаста танылар.
Ердің жасы - екі елу.
Батырға оқ дарымайды,
Батылға жау жоламайды.
Батылға жау жоламайды.
Асылды зергер, ерді ер таниды.
Ер аруағы қарулы.
Шын жомартқа жолықсаң,
Су орнына бал берер.
Шын батырға жолықсаң,
Сен үшін жан берер.
Су орнына бал берер.
Шын батырға жолықсаң,
Сен үшін жан берер.
Батыр мақтанса, жауға шапқанын айтар,
Қу мақтанса, алдап қаққанын айтар.
Қу мақтанса, алдап қаққанын айтар.
Мал тапқан ердің жазығы жоқ.
Ерлікте қорлық жоқ.
Батыр - айғақ, палуан - куә.
Жауынгерге жара да жарасады.
Аман ердің аты шығар.
Ер арыса - аруақ, ат арыса - тулақ.
Ер болсаң, бопсаға шыда.
Саналы ерде сауыт бар,
Санасыз ерде қауіп бар.
Санасыз ерде қауіп бар.
Батыр мың қол бастайды,
Шешен тар жерде сөз бастайды.
Шешен тар жерде сөз бастайды.
Ел күйінгенде күйінген батыр,
Ел сүйінгенде сүйінген батыр
Ерегісте мыңға татыр.
Ел сүйінгенде сүйінген батыр
Ерегісте мыңға татыр.
Шын ер жеңсе тасымас, жеңілсе жасымас.
Елуінде ер дана.
Ер сасқанда белгілі,
Ат шапқанда белгілі.
Ат шапқанда белгілі.
Ерлік керсеткенге оқ та дарымас.
Ер басына күн туса,
Ереуіл атқа ер салар.
Ереуіл атқа ер салар.
Ел ебелек емес,
Ер көбелек емес.
Ер көбелек емес.
Батырға таяқ та жарақ.
Ер - елдің ық жағының қалқасы,
Жел жағының панасы.
Жел жағының панасы.
Ат сүрінбей жер танымас,
Ер сүрінбей ел танымас.
Ер сүрінбей ел танымас.
Ен-таңбасы болмаса,
Малды қайдан танырсың?
Ақ найзасы болмаса,
Ерді қайдан танырсың?
Малды қайдан танырсың?
Ақ найзасы болмаса,
Ерді қайдан танырсың?
Арғымаққа оқ тисе,
Жабыдай боп туламас
Қас батырға оқ тисе,
Жамандай боп шуламас.
Жабыдай боп туламас
Қас батырға оқ тисе,
Жамандай боп шуламас.
Пірдің соңы - Бекет,
Ердің соңы - Есет.
Ердің соңы - Есет.
Ер - елдің айнасы.
Ердің малы елде, еріккенде қолда.
Ердің атын не аты шығарады,
Не қатыны шығарады.
Не қатыны шығарады.
Алыстан ердің дәрібі бар,
Қасына барсаң, баладай.
Алыстан таудың дәрібі бар,
Қасына барсаң, обадай.
Қасына барсаң, баладай.
Алыстан таудың дәрібі бар,
Қасына барсаң, обадай.
Батыр аңғал, ер көдек.
Ел даусыз болмас,
Ер жаусыз болмас.
Ер жаусыз болмас.
Батыр түсінде жау көреді,
Балықшы түсінде ау көреді.
Балықшы түсінде ау көреді.
Ер намысына қарай шабады.
Жомарт бергенін айтпас,
Ер айтқанынан қайтпас.
Ер айтқанынан қайтпас.
Ер шекіспей (өліспей) бекіспейді.
Ерді кебенек ішінде таны.
Ер қартайса, қазаншыл болады,
Бүркіт қартайса, тышқаншыл болады.
Бүркіт қартайса, тышқаншыл болады.
Ерден иман құтылмас.
Жерді тамшы, ерді қамшы ширатады.
Ерді жаяулық емес, қаяулық аздырар.
Инабат - ер азығы,
Инабатты ер - ел қазығы.
Инабатты ер - ел қазығы.
Ердің аты көлдей, өзі шөлдей.
Ат сыны - біреу, ер сыны - мың.
Шамасыз батырлық - шарасыз өлім.
Батыр бастас.
Еруліге - қарулы.
Ел - ырыстың кілті,
Жаулық тартқанның бері қатын емес,
Бөрік кигеннің бәрі батыр емес.
Бөрік кигеннің бәрі батыр емес.
Ер мойнында қыл арқан шірімейді.
Ат күйгелек болса, арық болар,
Ер күйгелек болса, кәріп болар.
Ер күйгелек болса, кәріп болар.
Қаһарлы қамал бұзады.
Айбынды салтын ел бұзбас,
Адамдық антын ер бұзбас.
Адамдық антын ер бұзбас.
Ердің ерлігін білмеген
Құдайдың бірлігін білмейді.
Құдайдың бірлігін білмейді.
Ердің ері - егеудің сынығы.
Байға жалтақ, батырға қошемет көп.
Ердің аты елменен,
Ел қорғаны ерменен.
Ел қорғаны ерменен.
Ер қуаты - қаруы.
Ердің басы - тәуекел.
Ер жігіт бір күнде бір кісілік,
Бір күнде мың кісілік.
Бір күнде мың кісілік.
Бай бастас,
Би құлақтас,
Батыр қандас.
Би құлақтас,
Батыр қандас.
Өзінің елін таныған ер,
Әрбір істің қамын жер.
Өзінің елін танымаған ер,
Намысын сатып, арын жер.
Әрбір істің қамын жер.
Өзінің елін танымаған ер,
Намысын сатып, арын жер.
Жер нені көтермейді,
Ер не көрмейді.
Ер не көрмейді.
Ер есімі ел есінде.
Өкпеден соққан жел жаман
Елінен безген ер жаман.
Елінен безген ер жаман.
Шын батыр сын үстінде танылар.
Ебін тапқан ер өлмес.
Сарман тауда салқын жоқ,
Саналы ерде ұйқы жоқ.
Саналы ерде ұйқы жоқ.
Ердің малы - елдің малы.
Ердің құны - жүз түйе,
Көздің құны - елу тайлақ.
Көздің құны - елу тайлақ.
Ердің атағы туырлықтай,
Өзі бұлдырықтай.
Өзі бұлдырықтай.
Екі батыр елде жатыр,
Жеке батыр жерде жатыр.
Жеке батыр жерде жатыр.
Батыр - аңғал, палуан - аптық.
Айлалы батыр алдырмас.
Ерді ел мүддесі өсіреді.
Өршіл рухтан өлмес батыр туады.
Ер жаңылып қолға түсер,
Құс жаңылып торға түсер.
Құс жаңылып торға түсер.
Ерліктік шарты - өзіне сенгендік.
Ердің ғайбатын айтпа,
Қайратын айт.
Қайратын айт.
Ер басына күн туса,
Долданар да, тасынар.
Жауын жеңсе жарқырап,
Жауған күндей ашылар.
Долданар да, тасынар.
Жауын жеңсе жарқырап,
Жауған күндей ашылар.
Ылдисыз өр болмайды,
Қапысын таппас ер болмайды.
Қапысын таппас ер болмайды.
Ердің құны - екі елу
Ер елуде бала мінезді,
Ер сайыста шала мінезді.
Ер сайыста шала мінезді.
Түзде жүріп, жау жайратқан батырмын,
Үйге келіп, құрт қайнатқан батырмын.
Үйге келіп, құрт қайнатқан батырмын.
Батырды «бәрекелді» өлтіреді.
Ерді көрсең, Қыдыр тұт,
Асты көрсең, қадір тұт.
Асты көрсең, қадір тұт.
Ер қаруы - бес қару.
Ерге берсең асыңды,
Ерлер сыйлар басыңды.
Ерлер сыйлар басыңды.
Батырдан - сауға, мергеннен - сыралғы.
Батырдың басы екеу болмайды.
Ер айтса, ел айтқаны,
Елдің қамын жеп айтқаны.
Елдің қамын жеп айтқаны.
Ер айтпас, айтса қайтпас.
Алмас қанжарды жұмсақ қайраққа жаниды.
Керуен көркі - нармен,
Батыр керкі - армен.
Батыр керкі - армен.
Ат үйірін сағынса,
Артқы аяғын қағынар.
Артқы аяғын қағынар.
Ер иесіз қос табар.
Жүк ауырын ер көтереді.
Ер тарықпай молықпас.
Ер қосы жүре түзеледі.
Батыр өлмейді, мерт болады.
Ездің тілі - батыр,
Ердің қолы - батыр.
Ердің қолы - батыр.
Өзіңді ер білсең, өзгені шер біл.
Тамшы - жерге пайда, талқы - ерге пайда.
Ер елін сағынса,
Ер-тұрманын тағынар.
Ер-тұрманын тағынар.
Алыстан шабынған батырдың күші қайтар.
Баталы батыр арымас.
Жолбарыстың артында тері,
Батырдың артында елі қалады.
Батырдың артында елі қалады.
Нар жолына шөгер,
Ер жөніне көнер.
Ер жөніне көнер.
Ер кезегі үшке дейін.
Етігін шешпей ер тыңаймас,
Ер-тоқымын сыпырмай ат тыңаймас.
Ер-тоқымын сыпырмай ат тыңаймас.
Табақ тамағымен жарасты,
Батыр жарағымен жарасты.
Батыр жарағымен жарасты.
Он екі жылда ердің басы салауат.
Батырға да жан керек,
Пақырға да жан керек.
Пақырға да жан керек.
Ер не көрмейді,
Ер көңіл есе бермейді.
Ер көңіл есе бермейді.
Ер - егіз.
Ер - елінде әз.
Ер - елінде әз.
Оқсыз мылтық - таяқ.
Тымырсық болса, ер оңбас,
Тоңға жатса, мал оңбас.
Тоңға жатса, мал оңбас.
Ерден ердің қаупі бар.
Назыңды ер көтерер,
Ер көтермесе, ел көтерер.
Ер көтермесе, ел көтерер.
Ел шаруасыз болмас,
Ер жарасыз болмас.
Ер жарасыз болмас.
Кілем түрге керек,
Қылыш ерге керек.
Қылыш ерге керек.
Қой еркесі - серке,
Ел еркесі - ер.
Ел еркесі - ер.
Ер - ырыстың кепілі.
Батырдан барымташыл туады.
Оқсыз мылтық - таяқ.
«Батырлық туралы» мақал-мәтелдер – қазақтың ерлікке, намысқа, қайсар мінезге қатысты ғасырлар бойы жинаған даналығы. Бұл санаттағы нақылдар батырдың болмысын, ел үшін жан аямай қызмет етуді, қиындықта тайсалмай, тура жолды таңдауды үлгі етеді.
Мұнда жауға қарсы тұру ғана емес, күнделікті өмірдегі батыл шешім, адалдық, жауапкершілік секілді қасиеттер де дәріптеледі. Батырлыққа арналған мақалдар жас ұрпақты рухтандырып, бірлік пен отансүйгіштікке шақырады, елдік мүддені биік қоюдың мәнін түсіндіреді.
Мұнда жауға қарсы тұру ғана емес, күнделікті өмірдегі батыл шешім, адалдық, жауапкершілік секілді қасиеттер де дәріптеледі. Батырлыққа арналған мақалдар жас ұрпақты рухтандырып, бірлік пен отансүйгіштікке шақырады, елдік мүддені биік қоюдың мәнін түсіндіреді.
